Εθελοντές δασοπυροσβέστες: Γιατί η Ελλάδα δεν θα έσβηνε τις φωτιές χωρίς αυτούς

Δύο άνθρωποι της πρώτης γραμμής εξηγούν γιατί το πρόβλημα δεν λύνεται με περισσότερους «ήρωες», αλλά με πρόληψη, εκπαίδευση και σωστή διαχείριση των δασών

Το παράλληλο Πυροσβεστικό Σώμα της Ελλάδας και γιατί δεν θέλουν να τους αποκαλούμε «ήρωες».

Κάθε καλοκαίρι η ίδια εικόνα: φλόγες, εκκενώσεις, εθελοντές και πυροσβέστες που δίνουν μάχη με τις φωτιές. Πίσω όμως από τις επιχειρήσεις κρύβεται μια λιγότερο γνωστή πραγματικότητα: χωρίς τις εθελοντικές ομάδες, η δασοπυρόσβεση στην Ελλάδα θα ήταν πολύ διαφορετική.

Όταν μιλάμε στο τηλέφωνο, ο Αντώνης Δούρος βρίσκεται πάνω σε ένα βουνό έξω από τη Μεγαλόπολη – νωρίτερα είχε τα χέρια του μέσα στη βλάστηση. «Διαλέγεις κάποια σημεία και απομακρύνεις όλη τη βλάστηση μέχρι το έδαφος κάτω. Βγάζεις μοντέλα καύσιμης ύλης», εξηγεί για τη δειγματοληψία που κάνει το WWF Ελλάς μαζί με τη Δασική Υπηρεσία.

Είναι υπεύθυνος για το αντικείμενο των δασικών πυρκαγιών στο WWF Ελλάς και εθελοντής πυροσβέστης από το 1998.

Λίγες μέρες αργότερα μίλησα με τον Γιώργο Δερτιλή, Αντιπρόεδρο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εθελοντικών Οργανώσεων Δασοπροστασίας Πυρόσβεσης. Δύο άνθρωποι από διαφορετικά μετερίζια, που ο -καθένας με τον τρόπο του- λένε το ίδιο πράγμα: Nα σταματήσουμε να βλέπουμε τους εθελοντές δασοπυροσβέστες σαν ήρωες.

Αυτός είναι ο πυρήνας της καμπάνιας «Όχι άλλο ήρωες» του WWF Ελλάς. Το μήνυμα είναι απλό: οι εθελοντές δεν είναι ήρωες που καλούνται να μπαλώσουν τα κενά του συστήματος, αλλά ενεργοί πολίτες που χρειάζονται εκπαίδευση, εξοπλισμό, ασφάλεια και θεσμική στήριξη.

Πίσω από την καμπάνια βρίσκεται ένα τετραετές «Πρόγραμμα Υποστήριξης Εθελοντικών Ομάδων Δασοπυροπροστασίας» (2022-2026), που υλοποίησε το Σωματείο Δεσμός σε συνεργασία με το WWF Ελλάς και το HIGGS, με σχεδόν 1 εκατ. ευρώ από την Εθνική Τράπεζα, το Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση και το Ίδρυμα Αθηνάς Ι. Μαρτίνου – πόροι που κινητοποίησαν άλλα 500.000 ευρώ από ιδιωτικές πρωτοβουλίες.

Το πρόγραμμα ενίσχυσε με εξοπλισμό υψηλών προδιαγραφών 2.888 εθελοντές από 71 ομάδες, εκπαίδευσε 1.240 ανθρώπους, και στον δεύτερο κύκλο του πέρασε 476 εθελοντές από βιωματική εκπαίδευση πεδίου.

Εθελοντές δασοπυροσβέστες: Ένα παράλληλο Πυροσβεστικό Σώμα

Για να καταλάβουμε τον ρόλο των εθελοντών, ο κ. Δούρος ζητάει να δούμε τους αριθμούς. «Από τους 18.000 άνδρες και γυναίκες του Πυροσβεστικού Σώματος, πλέον των μισών απασχολούνται σε διοικητικές θέσεις». Στο αρχηγείο, σε επιτελικές δομές, σε υπηρεσία γραφείου λόγω ηλικίας ή προβλημάτων υγείας. Άρα η μάχιμη δύναμη είναι περίπου η μισή. Το να έχεις, λοιπόν, άλλους πέντε με έξι χιλιάδες ενεργούς εθελοντές που ασχολούνται κυρίως με τη δασοπυρόσβεση τους καλοκαιρινούς μήνες, είναι «στην ουσία σαν να έχεις ένα παράλληλο Πυροσβεστικό Σώμα σε δύναμη».

Και δεν μένει στη θεωρία. Στον βόρειο τομέα Αθηνών, στους τομείς ευθύνης του 9ου και του 6ου Σταθμού, υπάρχουν στη διασπορά γύρω στα πέντε δασικά περιπολικά του Πυροσβεστικού Σώματος. Σε εθελοντικές δυνάμεις, στον ίδιο τομέα, μετράς 70 οχήματα. Δεν είναι όλα πάντα επανδρωμένα, αλλά τουλάχιστον τα 15 είναι πάντα. «Είναι τρεις φορές πάνω η εθελοντική δύναμη σε σχέση με το Σώμα». Και αυτά τα κλιμάκια δουλεύουν σε 24ωρη βάση – είναι σε ετοιμότητα.

Στην περιφέρεια, η εθελοντική ομάδα της ΓΕΑ στην Καρδαμύλη έχει τομέα ευθύνης όσο όλος ο Υμηττός, μια τεράστια δασική έκταση, και είναι η μοναδική πυροσβεστική δύναμη εκεί. Το πλησιέστερο πυροσβεστικό περιπολικό είναι μισή ώρα μακριά, 40 λεπτά από την Αερόπολη, μιάμιση ώρα από την Καλαμάτα. «Είναι 100% η πρώτη ανταπόκριση», λέει και προσθέτει ότι αυτό συμβαίνει πάρα πολύ συχνά στη χώρα: τα δασικά πυροσβεστικά οχήματα είναι στατικά, ενώ το εθελοντικό όχημα είναι συχνά σε περιπολία και σχεδόν βέβαια θα φτάσει πρώτο.

Ο Γιώργος Δερτιλής μιλάει για τον ίδιο μηχανισμό από μέσα. Η Ομοσπονδία κρατάει σήμερα κάτω από την ομπρέλα της περίπου 40 εθελοντικές ομάδες σε όλη την επικράτεια, πάνω από 1.500 ανθρώπους.

Υποστηρίζουμε το Πυροσβεστικό Σώμα, ανήκουμε στον αντιπυρικό σχεδιασμό του. Είμαστε πλάι-πλάι με τους πυροσβέστες, πάντα υπό τις οδηγίες τους, διότι εκείνοι φέρουν την ευθύνη». Όταν τον ρωτάω πόσο διαφορετική θα ήταν η εικόνα των μεγάλων πυρκαγιών χωρίς τους εθελοντές, απαντά: «Σίγουρα θα είχε άλλα αποτελέσματα. Βάλαμε κι εμείς το λιθαράκι μας για να περιορίσουμε το μέγεθος της πυρκαγιάς και να προστατεύσουμε ό,τι μπορούσαμε».

Θα μπορούσε ο κρατικός μηχανισμός να τα βγάλει πέρα μόνος του; Ο Αντώνης Δούρος λέει «όχι, δεν θα μπορούσε». Ο Γιώργος Δερτιλής σημειώνει: «Με τόσες ενάρξεις σε καθημερινή βάση, όσο έτοιμοι μπορούμε να είμαστε, είμαστε». Όταν μεγάλες πυρκαγιές γίνονται ανεξέλεγκτες την ίδια στιγμή που ξεσπούν κι άλλες αλλού, «είναι λογικό ο μηχανισμός να μην μπορεί να αντεπεξέλθει». Και τότε, οι εθελοντικές ομάδες είναι εκεί, δίπλα στο Σώμα.

Η τοπική γνώση που δεν αγοράζεται

Η συμβολή των εθελοντών, ωστόσο, δεν μετριέται μόνο σε οχήματα και πληρώματα. Ο κ. Δούρος υπογραμμίζει την τοπική γνώση. Οι εθελοντές είναι ενεργοί άνθρωποι των τοπικών κοινωνιών, ξέρουν την περιοχή τους και τους εμπιστεύεται ο κόσμος.

«Όταν πας να περάσεις μηνύματα πρόληψης, το να το πει ο άνθρωπος της εθελοντικής ομάδας είναι δέκα φορές πιο σημαντικό από το να το πει ο πυροσβέστης ή ο ίδιος, ο εκπρόσωπος μιας μη κυβερνητικής οργάνωσης. Είναι αυτή η εμπιστοσύνη που μετατρέπει την πυροφύλαξη, την περιπολία και την προειδοποίηση σε κάτι που το ακούει η κοινότητα».

Γι’ αυτό η λέξη «ήρωας» τον ενοχλεί. Όταν λέμε ότι κάποιος έπραξε ηρωικά, είναι σαν να λέμε ότι εμείς δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα για αυτό που κάνει εκείνος. Τα δημοσιεύματα που χειροκροτούν τους εθελοντές και τους πυροσβέστες τονώνουν το ηθικό και δίνουν μια αίσθηση κατεπείγοντος, σχεδόν πολεμική, «το οποίο όμως είναι πολύ μακριά από την πραγματικότητα. Η πραγματικότητα είναι ότι πρέπει σαν κοινωνία να μπούμε σε μια διαδικασία διαχείρισης του φαινομένου – αποδοχή, ενημέρωση, γνώση. Δεν είναι ηρωικό να συμμετέχεις στη δασοπυρόσβεση. Είναι κάτι που θα έπρεπε όλοι να κινητοποιηθούμε να κάνουμε».

Τι λείπει ακόμα

Αν θες να πάρεις τον ηρωισμό από τη μέση και να βάλεις στη θέση του οργάνωση, χρειάζεσαι εργαλεία. Κι εδώ ο Γ. Δερτιλής γίνεται συγκεκριμένος. Το πρώτο είναι η άδεια από τη δουλειά. Σε μια μεγάλη πυρκαγιά χρειάζεται να επανδρωθούν επιπλέον οχήματα, που σημαίνει ότι όσοι δεν είναι σε υπηρεσία πρέπει να αφήσουν τις δουλειές τους για να τρέξουν. «Αυτό δεν είναι πάντα αποδεκτό από τους εργοδότες». Με τον νέο νόμο «Ενεργή Μάχη» βρέθηκε η διαδικασία ώστε οι δημόσιοι υπάλληλοι να μπορούν να απουσιάσουν – αλλά για τον ιδιωτικό τομέα το πρόβλημα παραμένει. Το θέμα το έθεσαν στον υπουργό, που τους είπε ότι θα προσπαθήσει να βρει λύση.

Πηγή:Athensvoice.gr / Λουκάς Βελιδάκης
(Photo:εθελοντές ΣΕΔΔΔ Ψαχνών)