Drones και εναέρια κινητικότητα στις πόλεις: Νέος ρόλος για τους Δήμους στον σχεδιασμό του αστικού εναέριου χώρου

Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες δεν μπορούν να παραμείνουν απλοί θεατές. Αντίθετα, καλούνται να αποκτήσουν ενεργό ρόλο στον σχεδιασμό του τρόπου με τον οποίο οι νέες εναέριες υπηρεσίες θα εντάσσονται στον αστικό χώρο, ώστε η ανάπτυξή τους να γίνεται με ασφάλεια, περιβαλλοντικούς κανόνες και με βάση τις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αναδείξει ο νέος ευρωπαϊκός οδηγός «Roles and Responsibilities of Local Authorities in Drone Services and Logistics Operations», ο οποίος εκπονήθηκε από την Urban Air Mobility Initiative Cities Community (UIC2) και παρουσιάζεται από το CIVITAS και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Ασφάλειας της Αεροπορίας, EASA. Πρόκειται ουσιαστικά για έναν πρακτικό οδηγό «από πόλεις για πόλεις», με στόχο να βοηθήσει τις τοπικές αρχές να προετοιμαστούν για την ανάπτυξη των νέων υπηρεσιών. (CIVITAS)

Ο εναέριος χώρος γίνεται και ζήτημα αστικής πολιτικής

Μέχρι σήμερα, η συζήτηση γύρω από τα drones αντιμετωπίζεται κυρίως ως ζήτημα αεροπορικής νομοθεσίας, ασφάλειας πτήσεων και τεχνολογίας.

Όμως, όσο αυξάνεται η χρήση τους μέσα και γύρω από τις πόλεις, τόσο περισσότερο αναδεικνύονται ζητήματα που βρίσκονται στον πυρήνα των αρμοδιοτήτων και του σχεδιασμού της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Πού θα μπορούν να εγκαθίστανται υποδομές απογείωσης και προσγείωσης; Ποιες περιοχές θα πρέπει να προστατεύονται λόγω κατοικίας, σχολείων, νοσοκομείων ή περιβαλλοντικής ευαισθησίας; Πώς θα αντιμετωπίζεται ο θόρυβος; Πώς θα συνδέονται οι νέες υπηρεσίες με τα Σχέδια Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας; Και κυρίως, ποιος θα αποφασίζει ποιες εφαρμογές είναι πραγματικά χρήσιμες για μια πόλη;

Η ίδια η UIC2 υποστηρίζει ότι οι πόλεις και οι περιφέρειες βρίσκονται στην καλύτερη θέση για να προσδιορίσουν τα βασικά χαρακτηριστικά των υπηρεσιών Urban Air Mobility με βάση τις ανάγκες των κατοίκων τους και ότι μπορούν να έχουν ουσιαστικό ρόλο τόσο στις φυσικές και ψηφιακές υποδομές όσο και στη διαμόρφωση του σχετικού θεσμικού πλαισίου. (CIVITAS)

Τι μπορούν να κάνουν οι Δήμοι

Ο νέος οδηγός αναδεικνύει ένα πολύ ευρύτερο πεδίο συμμετοχής των τοπικών αρχών από αυτό που ίσως αρχικά θα περίμενε κανείς.

Οι Δήμοι μπορούν να συμμετέχουν:

• στον χωρικό και πολεοδομικό σχεδιασμό των απαραίτητων υποδομών,
• στην ένταξη των νέων μορφών εναέριας κινητικότητας στον συνολικό σχεδιασμό βιώσιμης κινητικότητας,
• στον συντονισμό μεταξύ δημόσιων υπηρεσιών, αεροπορικών αρχών, επιχειρήσεων και παρόχων τεχνολογίας,
• στην προστασία του αστικού και φυσικού περιβάλλοντος,
• στην αντιμετώπιση ζητημάτων θορύβου και όχλησης,
• στη διαβούλευση και ενημέρωση των πολιτών,
• στην ανάπτυξη τοπικών υποδομών και ψηφιακών συστημάτων,
• αλλά και στον καθορισμό των υπηρεσιών που εξυπηρετούν πραγματικές ανάγκες της πόλης.

Ο οδηγός καταγράφει παράλληλα σημαντικές προκλήσεις, όπως τα υφιστάμενα ρυθμιστικά κενά, την περιορισμένη τεχνογνωσία που διαθέτουν σήμερα αρκετοί Δήμοι, την ανάγκη χρηματοδότησης, αλλά και το κρίσιμο ζήτημα της κοινωνικής αποδοχής των νέων τεχνολογιών. (EASA)

Από την Πολιτική Προστασία μέχρι τα logistics

Οι πιθανές εφαρμογές για την Αυτοδιοίκηση είναι πολλές.

Drones μπορούν ήδη να χρησιμοποιηθούν ή να αξιοποιηθούν περισσότερο στο μέλλον για πυρανίχνευση, επιτήρηση δασικών εκτάσεων, χαρτογράφηση μετά από φυσικές καταστροφές, έλεγχο τεχνικών έργων, επιθεώρηση γεφυρών και άλλων υποδομών, παρακολούθηση περιβαλλοντικών δεδομένων και υποστήριξη επιχειρήσεων πολιτικής προστασίας.

Παράλληλα, αναπτύσσονται εφαρμογές για μεταφορά μικρών φορτίων, φαρμάκων ή κρίσιμου υγειονομικού υλικού, καθώς και νέες μορφές αστικών logistics.

Σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου, η έννοια της Urban Air Mobility δεν περιορίζεται στα σημερινά drones, αλλά περιλαμβάνει συστήματα εναέριας μεταφοράς φορτίων και επιβατών μέσα και γύρω από τις πόλεις. Η EASA χρησιμοποιεί τον όρο για ένα σύστημα αεροπορικών μεταφορών ανθρώπων και φορτίων σε αστικό περιβάλλον. (CIVITAS)

Αυτό σημαίνει ότι αποφάσεις που σήμερα μπορεί να φαίνονται τεχνικές ή μακρινές μπορούν σταδιακά να μετατραπούν σε πραγματικά ζητήματα αστικού σχεδιασμού και διαχείρισης δημόσιου χώρου.

Ποιος αποφασίζει τι πετά πάνω από μια πόλη;

Εδώ βρίσκεται ίσως και το σημαντικότερο πολιτικό ζήτημα που θέτει η νέα ευρωπαϊκή συζήτηση.

Οι κανόνες της αεροπλοΐας δεν μπορούν προφανώς να καθορίζονται ξεχωριστά από κάθε Δήμο. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι μια πόλη πρέπει να μην έχει λόγο για το πώς χρησιμοποιείται ο χαμηλού ύψους εναέριος χώρος πάνω από κατοικημένες περιοχές.

Το UIC2 επισημαίνει την ανάγκη να αποκτήσουν οι τοπικές αρχές σαφέστερο ρόλο στη διακυβέρνηση του χαμηλού εναέριου χώρου, με καλύτερη συνεργασία μεταξύ Δήμων, εθνικών αρχών πολιτικής αεροπορίας, επιχειρήσεων και ευρωπαϊκών θεσμών. (CIVITAS)

Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.

Διότι διαφορετικό είναι ένα drone που χρησιμοποιείται για να μεταφέρει επειγόντως αίμα ή φάρμακα και διαφορετικό ένα δίκτυο εκατοντάδων εμπορικών πτήσεων delivery πάνω από κατοικίες.

Η τεχνολογία μπορεί να είναι ίδια. Η κοινωνική χρησιμότητα, η περιβαλλοντική επίπτωση και το δημόσιο συμφέρον, όμως, είναι εντελώς διαφορετικά.

Ήδη παλαιότερη έρευνα της EASA για την κοινωνική αποδοχή της Urban Air Mobility είχε δείξει ότι οι τοπικοί φορείς θεωρούν πως το δημόσιο συμφέρον θα πρέπει να καθοδηγεί την ανάπτυξη των νέων υπηρεσιών, με εφαρμογές όπως οι ιατρικές και οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης να αντιμετωπίζονται ως ιδιαίτερα σημαντικές. (EASA)

Οι Δήμοι χρειάζονται τεχνογνωσία πριν έρθει η τεχνολογία

Το βασικό μήνυμα για την ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι ότι η προετοιμασία πρέπει να ξεκινήσει πριν η μαζική χρήση των drones δημιουργήσει τετελεσμένα.

Οι Δήμοι θα χρειαστούν στελέχη με γνώσεις σε γεωπληροφορική, περιβάλλον, μεταφορές, πολεοδομικό σχεδιασμό, ψηφιακά συστήματα, προστασία προσωπικών δεδομένων και πολιτική προστασία.

Θα χρειαστούν επίσης γεωχωρικά δεδομένα και ψηφιακούς χάρτες που θα μπορούν να περιγράφουν με ακρίβεια σχολεία, νοσοκομεία, αρχαιολογικούς χώρους, δασικές εκτάσεις, κρίσιμες υποδομές, περιοχές προστασίας και ζώνες ιδιαίτερης όχλησης.

Και θα χρειαστούν διαδικασίες διαβούλευσης, ώστε οι πολίτες να μη βρεθούν κάποια στιγμή μπροστά σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα εναέριας κινητικότητας για το οποίο δεν ερωτήθηκαν ποτέ.

Μια νέα αρμοδιότητα που βρίσκεται ήδη μπροστά μας

Η εξέλιξη των drones δείχνει πόσο γρήγορα μεταβάλλεται το αντικείμενο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Ο σχεδιασμός της πόλης του μέλλοντος δεν θα αφορά μόνο δρόμους, πεζοδρόμια, ποδηλατόδρομους και μέσα μαζικής μεταφοράς, αλλά σταδιακά και τον χώρο που βρίσκεται λίγες δεκάδες ή εκατοντάδες μέτρα πάνω από αυτά.

Η Ευρώπη αρχίζει ήδη να διαμορφώνει το πλαίσιο για αυτή τη μετάβαση. Η UIC2, που λειτουργεί στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας CIVITAS και συγκεντρώνει πόλεις και περιφέρειες, δημιουργήθηκε ακριβώς για να ενισχύσει τη συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε αυτή τη συζήτηση. (CIVITAS)

Για τους ελληνικούς Δήμους, επομένως, το ζήτημα δεν είναι αν τα drones θα αποτελέσουν μέρος της λειτουργίας των πόλεων. Σε έναν βαθμό αυτό συμβαίνει ήδη.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν οι πόλεις θα προετοιμαστούν εγκαίρως ώστε να καθορίσουν πού, πώς, για ποιο σκοπό και με ποιους κανόνες θα χρησιμοποιούνται.

Γιατί και στον χαμηλό εναέριο χώρο, όπως και στον δρόμο ή στον δημόσιο χώρο, η τεχνολογία δεν πρέπει να προηγείται του σχεδιασμού. Πρέπει να υπηρετεί την πόλη, το περιβάλλον και τις ανάγκες των πολιτών.