Πλημμύρες στα Ψαχνά: Έξι χρόνια μετά στο ίδιο έργο θεατές…

Ο καθαρισμός της τελευταίας στιγμής, τα αντιπλημμυρικά έργα, το σχέδιο έκτακτης ανάγκης του Δήμου, οι ευθύνες της Περιφέρειας, το 112, και οι εικόνες στη γέφυρα που γεννούν σοβαρά ερωτήματα….

Οι πρόσφατες πλημμύρες στον Δήμο Διρφύων Μεσσαπίων και η επικίνδυνη άνοδος της στάθμης του ποταμού στα Ψαχνά επανέφεραν στο προσκήνιο ένα ζήτημα που δεν μπορεί να συζητείται μόνο όταν τα νερά φτάνουν στα όρια: Την ουσιαστική αντιπλημμυρική προστασία της περιοχής.

Είναι αλήθεια ότι με τη φύση δεν μπορείς να τα βάλεις. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με απόλυτη ακρίβεια την εξέλιξη ενός ακραίου καιρικού φαινομένου ούτε να εγγυηθεί ότι δεν θα υπάρξουν ποτέ ξανά πλημμύρες.

Αυτό, όμως δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν ευθύνες για την πρόληψη, τον σχεδιασμό, την ετοιμότητα, και την προστασία των πολιτών.

Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να αναζητούμε εκ των υστέρων ποιος βρέθηκε στο σημείο την ώρα της κρίσης, αλλά να γνωρίζουμε τι είχε γίνει πριν από αυτήν, πώς αντιμετωπίστηκε, και τι πρόκειται να αλλάξει από εδώ και πέρα.

Περιφέρεια: Γιατί ο καθαρισμός των ποταμών έγινε την τελευταία στιγμή;

Την παραμονή των έντονων καιρικών φαινομένων πραγματοποιήθηκαν εργασίες καθαρισμού ποταμών και ρεμάτων στην περιοχή, με τη χρήση μηχανημάτων της Περιφέρειας.

Η παρέμβαση αυτή ήταν αναμφίβολα σημαντική. Το ερώτημα, ωστόσο, είναι γιατί οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν μια μέρα πριν την εκδήλωση της κακοκαιρίας και όχι αρκετά νωρίτερα, κατά τους θερινούς μήνες, ώστε να υπάρχει ο απαιτούμενος χρόνος για ολοκληρωμένες παρεμβάσεις.

Η αντιπλημμυρική προστασία δεν μπορεί να εξαντλείται στην κινητοποίηση μηχανημάτων λίγο πριν από μια ισχυρή βροχόπτωση. Απαιτεί προγραμματισμό, συστηματικούς ελέγχους, συντήρηση και αξιολόγηση των σημείων που παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο.

Βεβαίως, ο καθαρισμός ενός ποταμού δεν αποτελεί από μόνος του εγγύηση ότι θα αποτραπεί μια πλημμύρα. Η ένταση της βροχόπτωσης, η ποσότητα του νερού που συγκεντρώνεται στη λεκάνη απορροής, η μορφολογία της περιοχής και η δυνατότητα παροχέτευσης της κοίτης, αποτελούν παράγοντες που πρέπει να αξιολογούνται συνολικά.

Αυτό ακριβώς, όμως, είναι που γεννά τα ερωτήματα προς την Περιφέρεια.

Ποιος ήταν ο προγραμματισμός καθαρισμού των ποταμών και των ρεμάτων; Ποια σημεία είχαν ελεγχθεί πριν από την κακοκαιρία; Ποιες εργασίες πραγματοποιήθηκαν την παραμονή των φαινομένων και ποιες εκκρεμότητες παρέμειναν; Υπήρχαν τεχνικές μελέτες που υποδείκνυαν πρόσθετες παρεμβάσεις;

Η Περιφέρεια έχει κρίσιμο ρόλο στις εργασίες καθαρισμού και στις αντιπλημμυρικές παρεμβάσεις που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές της. Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν τι έχει γίνει, τι δεν έχει γίνει και για ποιους λόγους.

Ο καθαρισμός της τελευταίας στιγμής μπορεί να αποτελεί μια αναγκαία παρέμβαση έκτακτης ανάγκης. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαθιστά τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Από την καταστροφή του 2020 μέχρι σήμερα, τι ακριβώς  έχει αλλάξει;

Τον Αύγουστο του 2020, οι πλημμύρες στην Εύβοια προκάλεσαν τεράστιες καταστροφές και απώλεια ανθρώπινων ζωών. Η περιοχή των Ψαχνών και οι γύρω περιοχές βίωσαν με τον πιο σκληρό τρόπο τις συνέπειες των πλημμυρικών φαινομένων.

Έξι χρόνια αργότερα, η επικίνδυνη άνοδος της στάθμης του ποταμού στα Ψαχνά επαναφέρει ένα ερώτημα που δεν μπορεί να μείνει αναπάντητο:

Ποια έργα αντιπλημμυρικής προστασίας έγιναν στην περιοχή μετά την καταστροφή του 2020;

Δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι πραγματοποιήθηκαν αποκαταστάσεις ζημιών ή επιμέρους καθαρισμοί. Χρειάζεται να μάθουμε αν υλοποιήθηκαν ολοκληρωμένες παρεμβάσεις που αποσκοπούν στη μείωση του κινδύνου μιας νέας πλημμύρας.

Έγιναν οι απαραίτητες υδραυλικές μελέτες; Εξετάστηκε η επάρκεια της κοίτης του ποταμού; Ελέγχθηκαν οι γέφυρες και τα σημεία στα οποία θα μπορούσε να περιορίζεται η ροή του νερού; Σχεδιάστηκαν ή ολοκληρώθηκαν αντιπλημμυρικά έργα; Αν κάποια έργα δεν έχουν υλοποιηθεί, ποιος είναι ο λόγος και ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα;

Δεν υποστηρίζουμε ότι η επανάληψη ενός επικίνδυνου φαινομένου αποδεικνύει από μόνη της πως δεν έγινε κανένα έργο. Ούτε μπορούμε να γνωρίζουμε χωρίς τεχνικά στοιχεία αν συγκεκριμένες παρεμβάσεις θα είχαν αποτρέψει την πρόσφατη κατάσταση.

Μπορούμε, όμως, να απαιτούμε απολογισμό.

Η Περιφέρεια,ο Περιφερειάρχης Φάνης Σπανός,ο Αντιπεριφερειάρχης Γιώργος Κελαιδίτης, οφείλουν  να παρουσιάσουν με σαφήνεια τις παρεμβάσεις που έγιναν από το 2020 μέχρι σήμερα, τα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη, και τις ανάγκες που παραμένουν ακάλυπτες.

Γιατί, όταν μια περιοχή έχει ήδη θρηνήσει ανθρώπινες ζωές και έχει δει περιουσίες να καταστρέφονται, η αντιπλημμυρική θωράκιση δεν μπορεί να αποτελεί απλώς μια υπόσχεση που επαναλαμβάνεται σε κάθε νέα κακοκαιρία.

Θα μπορούσε να γίνει διάνοιξη ή διευθέτηση της κοίτης;

Ένα από τα ερωτήματα που πρέπει να εξεταστούν αφορά τη δυνατότητα διεύρυνσης ή διευθέτησης συγκεκριμένων τμημάτων της κοίτης του ποταμού.

Θα μπορούσε μια τέτοια παρέμβαση να συμβάλει στην ασφαλέστερη παροχέτευση του νερού; Υπάρχουν σημεία όπου η υφιστάμενη διατομή περιορίζει τη ροή; Θα μπορούσαν να γίνουν έργα που θα μειώσουν τον κίνδυνο υπερχείλισης στα Ψαχνά;

Οι απαντήσεις δεν μπορούν να δοθούν αυθαίρετα. Απαιτούνται υδραυλικές μελέτες, οι απαραίτητες περιβαλλοντικές και τεχνικές εγκρίσεις και αξιολόγηση των επιπτώσεων σε ολόκληρη την περιοχή. Μια παρέμβαση που βελτιώνει τη ροή σε ένα σημείο μπορεί, αν δεν σχεδιαστεί σωστά, να αυξήσει τον κίνδυνο σε κάποιο άλλο.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να εξεταστούν όλες οι διαθέσιμες λύσεις.

Η Περιφέρεια οφείλει να ενημερώσει αν έχουν προταθεί συγκεκριμένα έργα διευθέτησης, αν έχουν εκπονηθεί μελέτες και ποιες παρεμβάσεις θεωρούνται τεχνικά αναγκαίες.

Παράλληλα, πρέπει να εξεταστούν ο καθαρισμός και η συντήρηση της κοίτης, η κατάσταση των τεχνικών έργων, η επάρκεια των γεφυρών και η συνολική δυνατότητα απορροής των υδάτων.

Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να σταματήσουμε τη φύση. Είναι αν έχουμε αξιοποιήσει όλες τις δυνατότητες που προσφέρει η επιστήμη και η τεχνική για να περιορίσουμε τον κίνδυνο.

Δήμος: Υπήρχε σχέδιο αν το ποτάμι υπερχείλιζε;

Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της επιχειρησιακής ετοιμότητας του Δήμου Διρφύων–Μεσσαπίων.

Ας υποθέσουμε ότι το ποτάμι υπερχείλιζε τελικά και τα νερά εισέρχονταν στο κέντρο της πόλης. Ποια θα ήταν η επόμενη κίνηση; Ποιες περιοχές θα έπρεπε να προστατευθούν πρώτες; Ποιος θα συντόνιζε την απομάκρυνση πολιτών, εφόσον κρινόταν αναγκαία; Πώς θα αποκλείονταν οι επικίνδυνοι δρόμοι και πώς θα ενημερώνονταν οι κάτοικοι; Απο το Facebook;

Υπήρχε συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο για ένα τέτοιο ενδεχόμενο και, κυρίως, ήταν όλοι οι εμπλεκόμενοι έτοιμοι να το εφαρμόσουν;

Στις 25 Σεπτεμβρίου 2026 πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση του Τοπικού Επιχειρησιακού Συντονιστικού Οργάνου Πολιτικής Προστασίας του Δήμου, με αντικείμενο την ετοιμότητα για πλημμύρες και χιονοπτώσεις. Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση, παρουσιάστηκαν μέτρα πρόληψης και έγκαιρης αντιμετώπισης και συζητήθηκε ο συντονισμός των αρμόδιων φορέων.

Επομένως, το ζητούμενο δεν είναι να υποστηρίξουμε ότι δεν υπήρχε σχεδιασμός. Το ζητούμενο είναι να μάθουμε τι ακριβώς προέβλεπε και πώς εφαρμόστηκε όταν η στάθμη του ποταμού ανέβηκε επικίνδυνα.

Υπήρχαν συγκεκριμένα σενάρια για την περίπτωση υπερχείλισης; Είχαν προσδιοριστεί οι περιοχές υψηλού κινδύνου; Υπήρχαν σαφείς αρμοδιότητες και διαδικασίες άμεσης κινητοποίησης; Είχε προβλεφθεί ποιος θα αποφάσιζε και πώς θα υλοποιούνταν ενδεχόμενη οργανωμένη απομάκρυνση κατοίκων;

Η Πολιτική Προστασία δεν μπορεί να βασίζεται στον αυτοσχεδιασμό την ώρα που το νερό ανεβαίνει. Χρειάζεται σχέδιο, προετοιμασία, συντονισμό και ξεκάθαρες οδηγίες.

Ο Δήμος οφείλει να ενημερώσει τους πολίτες για το σχέδιο που εφαρμόζει, τις προβλεπόμενες διαδικασίες και τα συμπεράσματα που προέκυψαν από το πρόσφατο περιστατικό.

Η ύπαρξη ενός σχεδίου είναι σημαντική. Εξίσου σημαντική, όμως, είναι η δυνατότητα εφαρμογής του σε πραγματικές συνθήκες.

Το «δεν μπορώ να κάνω τίποτα» δεν μπορεί να είναι η απάντηση

Κανείς δεν απαιτεί από έναν Δήμο ή μια Περιφέρεια να ελέγξει την ένταση μιας καταιγίδας ή να εγγυηθεί ότι δεν θα υπάρξει ποτέ πλημμύρα.

Απαιτεί, όμως, να κάνει όσα είναι δυνατόν για να προστατεύσει τους πολίτες.

Αν απαιτούνται έργα που δεν ανήκουν στην αρμοδιότητα ενός φορέα, πρέπει να υπάρχει συνεργασία με τον αρμόδιο φορέα. Αν απαιτούνται χρηματοδοτήσεις, πρέπει να διεκδικούνται. Αν χρειάζονται μελέτες, πρέπει να προχωρούν. Αν υπάρχουν επικίνδυνα σημεία, πρέπει να επισημαίνονται και να λαμβάνονται τα προβλεπόμενα μέτρα.

Η διοίκηση δεν κρίνεται μόνο από όσα μπορεί να κάνει μόνη της, αλλά και από το πώς ενεργεί όταν ένα πρόβλημα ξεπερνά τις άμεσες δυνατότητές της.

Η παραίτηση δεν είναι η πρώτη ούτε η μοναδική απάντηση σε κάθε δύσκολη κατάσταση. Υπάρχει, όμως, μια βασική αρχή: όποιος αναλαμβάνει δημόσια ευθύνη οφείλει να εξαντλεί τις δυνατότητες που έχει στη διάθεσή του και να λογοδοτεί για τις πράξεις ή τις παραλείψεις του.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν έγιναν εγκαίρως όσα μπορούσαν και έπρεπε να γίνουν.

Το 112: Τι ακριβώς καλούνταν να κάνουν οι κάτοικοι;

Το 112 αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο προειδοποίησης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Μπορεί να ενημερώσει άμεσα τους πολίτες μιας γεωγραφικής περιοχής και να τους δώσει οδηγίες για την αντιμετώπιση ενός κινδύνου.

Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, έχει σημασία οι οδηγίες να είναι σαφείς και να ανταποκρίνονται στον κίνδυνο που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι πολίτες.

Στην πρόσφατη περίπτωση, το μήνυμα που καλούσε σε απομάκρυνση από τα Ψαχνά προκάλεσε ερωτήματα, καθώς τελικά δεν χρειάστηκε και δεν  πραγματοποιήθηκε γενική εκκένωση της πόλης ούτε καν απομακρύνθηκαν οι κάτοικοι των κατοικιών που βρίσκονταν περιμετρικά του ποταμού.

Σύμφωνα με την εικόνα που καταγράφηκε, η μεγαλύτερη ανησυχία αφορούσε κυρίως κατοικίες και επιχειρήσεις κοντά στην κοίτη.

Ποια ήταν, λοιπόν, η εκτίμηση κινδύνου που οδήγησε στην αποστολή του μηνύματος; Ποια δεδομένα υπήρχαν εκείνη τη στιγμή; Υπήρχε δυνατότητα να δοθούν πιο συγκεκριμένες οδηγίες για τις περιοχές που κινδύνευαν περισσότερο;

Η αποστολή μιας προληπτικής προειδοποίησης δεν σημαίνει ότι πρέπει υποχρεωτικά να ακολουθήσει εκκένωση. Αντίστοιχα, το γεγονός ότι τελικά δεν χρειάστηκε απομάκρυνση δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι το μήνυμα ήταν αδικαιολόγητο.

Αυτό που χρειάζεται είναι να γνωρίζουμε αν η προειδοποίηση ήταν ανάλογη με τα διαθέσιμα δεδομένα και αν οι πολίτες έλαβαν σαφείς οδηγίες.

Το 112 δεν πρέπει να προκαλεί σύγχυση. Πρέπει να βοηθά τους πολίτες να καταλάβουν τον κίνδυνο και να ενεργήσουν με ασφάλεια.

«Εκκενώθηκαν τα Ψαχνά»: Όταν η ενημέρωση δημιουργεί τρόμο και πανικό άνευ λόγου 

Ένα ακόμη ζήτημα αφορά την παρουσίαση των γεγονότων από μέσα ενημέρωσης που χρησιμοποίησαν τίτλους οι οποίοι έδιναν την εντύπωση ότι τα Ψαχνά είχαν εκκενωθεί.

Τα Ψαχνά δεν εκκενώθηκαν.Η Μακρυκάπα δεν εκκενώθηκε.Ούτε πραγματοποιήθηκε τελικά απομάκρυνση των κατοίκων από τα σπίτια που βρίσκονταν κοντά στο ποτάμι.

Άλλο είναι να εκδίδεται προειδοποίηση για πιθανό κίνδυνο και άλλο να παρουσιάζεται μια εκκένωση ως γεγονός, ενώ αυτή δεν έχει πραγματοποιηθεί.

Η ενημέρωση σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών απαιτεί ακρίβεια και υπευθυνότητα. Οι υπερβολικοί τίτλοι μπορούν να προκαλέσουν αδικαιολόγητη αναστάτωση σε κατοίκους, συγγενείς και ανθρώπους που παρακολουθούν τις εξελίξεις από μακριά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να υποτιμάται ο κίνδυνος ή να αποσιωπάται μια προειδοποίηση των αρμόδιων αρχών. Σημαίνει ότι πρέπει να διαχωρίζονται τα πραγματικά γεγονότα από τα ενδεχόμενα και τις εκτιμήσεις.

Η σοβαρή δημοσιογραφία δεν χρειάζεται να δημιουργεί τρόμο για να τραβήξει την προσοχή. Χρειάζεται να μεταφέρει την πραγματικότητα με ακρίβεια.

Γιατί βρίσκονταν πολίτες στη γέφυρα την ώρα που το ποτάμι φούσκωνε;

Οι εικόνες από τη γέφυρα στα Ψαχνά, την ώρα που η στάθμη του ποταμού είχε ανέβει επικίνδυνα, γεννούν ένα ακόμη σοβαρό ερώτημα.

Για ποιον λόγο υπήρχαν πολίτες στο σημείο και παρακολουθούσαν την εξέλιξη του φαινομένου;

Όταν ένα ποτάμι βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση, η παραμονή δίπλα στην κοίτη ή πάνω σε μια γέφυρα μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνη. Η στάθμη και η ορμή του νερού είναι δυνατόν να μεταβληθούν απότομα, χωρίς να αφήσουν περιθώρια αντίδρασης.

Σε μια τέτοια στιγμή, προτεραιότητα πρέπει να είναι η προστασία των ανθρώπων και η απρόσκοπτη λειτουργία των υπηρεσιών που επιχειρούν.

Στο σημείο πρέπει να βρίσκονται μόνο όσοι έχουν επιχειρησιακό ρόλο, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, και να λαμβάνονται τα αναγκαία μέτρα για τον περιορισμό της πρόσβασης, όπου αυτό απαιτείται.

Η παρουσία της Αστυνομίας, της Πυροσβεστικής και των αρμόδιων υπηρεσιών του Δήμου και της Περιφέρειας πρέπει να εξυπηρετεί έναν σκοπό: Την ασφάλεια των πολιτών και την αντιμετώπιση της κατάστασης.

Οι πολίτες δεν έχουν κανέναν λόγο να θέτουν τον εαυτό τους σε κίνδυνο για να παρακολουθήσουν ένα πλημμυρικό φαινόμενο από κοντά και να κάνουν live στο facebook.

Αυτοδιοικητικοί και φωτογραφίες για τα social media την ώρα της κρίσης

Προβληματισμό προκαλεί και η εικόνα αυτοδιοικητικών προσώπων να δίνουν συνεντεύξεις και κυρίως να φωτογραφίζονται για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την ώρα που η κατάσταση στο ποτάμι ήταν απολύτως  κρίσιμη.

Η παρουσία ενός αιρετού στο πεδίο μπορεί να είναι χρήσιμη και αναγκαία. Σε μια έκτακτη κατάσταση, όμως, η προτεραιότητα πρέπει να είναι η ουσιαστική συμβολή στον συντονισμό, στην ενημέρωση και στην προστασία των πολιτών.

Οι φωτογραφίες και η επικοινωνιακή προβολή μπορούν να περιμένουν.

Αυτό που έχει σημασία είναι τι ενέργειες έγιναν, ποιες υπηρεσίες κινητοποιήθηκαν, ποια προβλήματα αντιμετωπίστηκαν και ποια μέτρα ελήφθησαν για την ασφάλεια της περιοχής.

Οι πολίτες δεν χρειάζονται αποδείξεις ότι οι εκπρόσωποί τους βρέθηκαν μπροστά στο ποτάμι. Χρειάζονται αποδείξεις ότι η διοίκηση προετοιμάστηκε εγκαίρως, αντέδρασε αποτελεσματικά και εργάζεται για να μειώσει τον κίνδυνο στο μέλλον.

Η επόμενη ημέρα δεν μπορεί να είναι ίδια

Οι πρόσφατες πλημμύρες πρέπει να αποτελέσουν αφορμή για έναν ουσιαστικό απολογισμό από όλους τους αρμόδιους φορείς.

Η Περιφέρεια καλείται να ενημερώσει για τους καθαρισμούς, τα αντιπλημμυρικά έργα, τις τεχνικές μελέτες και τις παρεμβάσεις που απαιτούνται στην κοίτη και στις υποδομές.

Ο Δήμος καλείται να παρουσιάσει τον σχεδιασμό Πολιτικής Προστασίας, τις διαδικασίες αντιμετώπισης ενός ενδεχόμενου υπερχείλισης και τον τρόπο με τον οποίο συντονίζεται με τις υπόλοιπες υπηρεσίες.

Οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να εξηγήσουν τα δεδομένα βάσει των οποίων εκδόθηκε η προειδοποίηση μέσω του 112.

Και όλοι οι εμπλεκόμενοι πρέπει να εξετάσουν τι λειτούργησε, τι χρειάζεται βελτίωση, και ποιες ενέργειες πρέπει να δρομολογηθούν άμεσα.

Δεν είναι δυνατόν κάθε φορά που εκδηλώνεται μια έντονη κακοκαιρία να περιμένουμε να δούμε μέχρι πού θα φτάσει το νερό και στη συνέχεια να αναζητούμε απαντήσεις.

Με τη φύση δεν μπορείς να τα βάλεις. Μπορείς, όμως, να προετοιμαστείς, να σχεδιάσεις, να συνεργαστείς και να περιορίσεις τους κινδύνους.

Το ζητούμενο δεν είναι να μηδενίσουμε κάθε πιθανότητα πλημμύρας. Είναι να εξαντλήσουμε κάθε δυνατότητα προστασίας της ανθρώπινης ζωής και των περιουσιών.

Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος βρέθηκε δίπλα στο ποτάμι την ώρα που ανέβαιναν τα νερά. Είναι τι είχε κάνει πριν ανέβουν, τι έκανε όταν η κατάσταση έγινε επικίνδυνη,και τι θα κάνει ώστε την επόμενη φορά να είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι.