Φραγμένες αρτηρίες: Τα σιωπηρά συμπτώματα και οι νέες οδηγίες για την πρόληψη της αθηροσκλήρωσης

Οι φραγμένες αρτηρίες, που προκαλούνται από τη συσσώρευση πλάκας μέσα στα αιμοφόρα αγγεία, μπορούν να αναπτύσσονται σιωπηρά για χρόνια πριν οδηγήσουν σε σοβαρά προβλήματα όπως έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο.

Τι προκαλεί την αρτηριακή πλάκα; Πώς διαγιγνώσκεται, πώς αντιμετωπίζεται και ποια είναι τα πιο συχνά συμπτώματα
Οι αρτηρίες μεταφέρουν αίμα από την καρδιά προς τον εγκέφαλο, τα όργανα και ακόμη και τα δάχτυλα των ποδιών. Όταν είναι υγιείς, το αίμα ρέει ομαλά. Όμως η πλάκα – που αποτελείται από ασβέστιο, λιπαρά, χοληστερίνη, κυτταρικά απόβλητα και ινώδες – μπορεί να συσσωρευτεί στα εσωτερικά τοιχώματα, προκαλώντας στένωση και σκλήρυνση που είναι γνωστή ως αθηροσκλήρωση. Αυτό μπορεί να μειώσει ή να μπλοκάρει πλήρως τη ροή του αίματος, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφράγματος, εγκεφαλικού επεισοδίου και θανάτου.

Η συσσώρευση πλάκας μπορεί να ξεκινήσει από την παιδική ηλικία και να εξελιχθεί σιωπηλά μέχρι τη μέση ηλικία. Συχνά αρχίζει με βλάβη στην εσωτερική επένδυση της αρτηρίας και επιδεινώνεται καθώς τα κύτταρα πολλαπλασιάζονται και παχαίνουν το τοίχωμα.

Υψηλή «κακή» χοληστερίνη και χαμηλή «καλή» χοληστερίνη. Τα υψηλά επίπεδα «κακής» χοληστερίνης (LDL) συμβάλλουν στον σχηματισμό πλάκας, ενώ η «καλή» χοληστερίνη (HDL) βοηθά στην απομάκρυνση μέρους της χοληστερίνης και τη μεταφορά της στο ήπαρ για αποβολή.

• Υψηλή αρτηριακή πίεση. Αυξάνει τη συσσώρευση πλάκας και επιταχύνει τη σκλήρυνση των αρτηριών.
• Κάπνισμα. Επιταχύνει την αθηροσκλήρωση στην καρδιά, τα πόδια και την αορτή.
• Διαβήτης ή αυξημένο σάκχαρο αίματος. Αυξάνει τον κίνδυνο πλάκας, ακόμη και πριν αναπτυχθεί διαβήτης.
• Άλλοι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν οικογενειακό ιστορικό, στρες, καθιστικό τρόπο ζωής και παχυσαρκία.

Παράγοντες κινδύνου
Σύμφωνα με μελέτη του 2026 με τίτλο Sex-specific differences in cardiovascular risk factors and their management, οι παραδοσιακοί παράγοντες κινδύνου όπως η υπέρταση, ο διαβήτης, η δυσλιπιδαιμία και το κάπνισμα προσδίδουν δυσανάλογα υψηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο στις γυναίκες, ενώ παράγοντες ειδικοί στις γυναίκες όπως οι επιπλοκές της εγκυμοσύνης και η πρώιμη εμμηνόπαυση αυξάνουν περαιτέρω τον κίνδυνο στη διάρκεια της ζωής. Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι οι γυναίκες παραμένουν υποαναγνωρισμένες και υποθεραπευμένες, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για στρατηγικές πρόληψης ειδικές για το φύλο.

Άλλη πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι η αρτηριακή πλάκα (αθηροσκλήρωση) καθοδηγείται τόσο από κλασικούς όσο και από αναδυόμενους παράγοντες κινδύνου. Οι γνωστοί παράγοντες παραμένουν κεντρικοί, αλλά η φλεγμονή, η υγεία του εντέρου, η γενετική και οι περιβαλλοντικές εκθέσεις θεωρούνται πλέον βασικοί παράγοντες στον σχηματισμό και την εξέλιξη της πλάκας.

Κύριοι παράγοντες κινδύνου που υποστηρίζονται από την τρέχουσα έρευνα:

• Υψηλή LDL χοληστερίνη, υπέρταση, διαβήτης, κάπνισμα, παχυσαρκία – εξακολουθούν να αποτελούν κύριους παράγοντες συσσώρευσης πλάκας
• Χρόνια φλεγμονή – φλεγμονώδεις δείκτες όπως CRP και IL-6 προάγουν ενεργά την αστάθεια της πλάκας
• Μικροβίωμα του εντέρου και TMAO – ορισμένοι μεταβολίτες που προέρχονται από το έντερο μπορεί να επιδεινώνουν τη λειτουργία του ενδοθηλίου και τον σχηματισμό αφρωδών κυττάρων
• Οξειδωτικό στρες και ρύπανση – συνδέονται με βλάβη του ενδοθηλίου και επιταχυνόμενη ανάπτυξη πλάκας
• Γενετικοί παράγοντες όπως το APOE – επηρεάζουν τον μεταβολισμό των λιπιδίων και τη φλεγμονή
• Ενδοθηλιακή δυσλειτουργία και ανώμαλη ροή αίματος – πρώιμοι εκλυτικοί παράγοντες σχηματισμού πλάκας

Συνολικά, αυτά τα ευρήματα δείχνουν ότι η αθηροσκλήρωση δεν είναι απλώς πρόβλημα χοληστερίνης, αλλά μια σύνθετη φλεγμονώδης και μεταβολική νόσος.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι;
Εξαρτάται από το πού συσσωρεύεται η αρτηριακή πλάκα. Οι φραγμένες αρτηρίες σε διαφορετικά μέρη του σώματος μπορούν να οδηγήσουν σε πολλαπλές ιατρικές παθήσεις, συμπεριλαμβανομένων:

• Στεφανιαία νόσος. Όταν η πλάκα συσσωρεύεται στις αρτηρίες που μεταφέρουν αίμα στην καρδιά, προκύπτει στεφανιαία νόσος ή καρδιοπάθεια. Η στεφανιαία νόσος μπορεί να προκαλέσει πόνο στο στήθος ή δύσπνοια. Η πάθηση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε έμφραγμα και αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου στις Ηνωμένες Πολιτείες.
• Νόσος καρωτίδων. Οι καρωτίδες αρτηρίες εκτείνονται κατά μήκος και των δύο πλευρών του λαιμού. Παρέχουν οξυγόνο στον εγκέφαλο. Η συσσώρευση αρτηριακής πλάκας στις καρωτίδες μπορεί να οδηγήσει σε εγκεφαλικό επεισόδιο.
• Περιφερική αρτηριακή νόσος. Εάν η πλάκα συσσωρευτεί στα αιμοφόρα αγγεία που μεταφέρουν αίμα στα πόδια, μπορεί να μειώσει την ποσότητα οξυγόνου που παραδίδεται. Η μειωμένη ροή αίματος μπορεί να προκαλέσει πόνο, μούδιασμα ή σοβαρή λοίμωξη στα πόδια και τα πέλματα.

Προκαλούν συμπτώματα;
Σε πολλές περιπτώσεις, οι φραγμένες αρτηρίες δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα έως ότου συμβεί ένα σοβαρό επεισόδιο, όπως έμφραγμα ή εγκεφαλικό.

Σε άλλες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν η αρτηρία έχει φραχθεί κατά 70% ή περισσότερο, η συσσώρευση αρτηριακής πλάκας μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα που περιλαμβάνουν:

• Πόνο στο στήθος
• Δύσπνοια
• Αίσθημα παλμών
• Αδυναμία ή ζάλη
• Ναυτία
• Εφίδρωση

Το πρώτο σύμπτωμα, ο πόνος στο στήθος, ονομάζεται επίσης στηθάγχη. Μπορεί να προκύψει από μειωμένη ροή αίματος προς την καρδιά. Αυτή η μειωμένη ροή προκαλείται από πλάκα στις αρτηρίες που οδηγούν στην καρδιά.

Οι φραγμένες αρτηρίες στη νόσο καρωτίδων μπορεί να προκαλέσουν προδρόμους εγκεφαλικού επεισοδίου γνωστούς ως παροδικά ισχαιμικά επεισόδια ή TIAs. Τα TIAs μπορεί να προκαλέσουν τα ακόλουθα συμπτώματα:

• Αίσθηση αδυναμίας ή μούδιασμα στη μία πλευρά του σώματος
• Αδυναμία κίνησης ενός χεριού ή ποδιού
• Απώλεια όρασης στη μία ή και στις δύο πλευρές
• Δυσκολία στην άρθρωση των λέξεων

Οι φραγμένες αρτηρίες στην περιφερική αρτηριακή νόσο μπορεί να προκαλέσουν:

• Πόνο στα πόδια
• Έντονο πονοκέφαλο χωρίς προφανή αιτία
• Καθυστερημένη επούλωση τραυματισμών στα πέλματα
• Κρύα πέλματα
• Γάγγραινα

Υπάρχουν εξετάσεις για τις φραγμένες αρτηρίες;
Ναι. Υπάρχουν αρκετές εξετάσεις για τις φραγμένες αρτηρίες. Ο γιατρός σας θα καθορίσει ποιες εξετάσεις θα συνταγογραφήσει με βάση τα συμπτώματά σας και το ιατρικό σας ιστορικό. Οι εξετάσεις μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Έλεγχο χοληστερίνης
• Ακτινογραφία θώρακος
• Αξονική τομογραφία
• Υπερηχογράφημα
• Υπερηχοκαρδιογράφημα ή και δοκιμασία κόπωσης καρδιάς
• Ηλεκτροκαρδιογράφημα
• Μαγνητική τομογραφία ή PET
• Αγγειογράφημα

Πώς αντιμετωπίζονται;
Υπάρχουν διάφορες επιλογές πρόληψης και θεραπείας για τις φραγμένες αρτηρίες. Το τι θα συνταγογραφήσει ο γιατρός σας για να μειώσει την αρτηριακή πλάκα και να προλάβει τις φραγμένες αρτηρίες θα εξαρτηθεί από τη σοβαρότητα της κατάστασής σας και το ιατρικό σας ιστορικό. Ο γιατρός σας μπορεί να συνταγογραφήσει ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα:

1. Αλλαγές στον τρόπο ζωής
Ένας υγιεινός τρόπος ζωής είναι απαραίτητος για τη διαχείριση της αρτηριακής πλάκας και τη θεραπεία των φραγμένων αρτηριών. Αυτό περιλαμβάνει:

• Κατανάλωση διατροφής χαμηλής σε κορεσμένα λιπαρά και χοληστερίνη, με λιγότερα σάκχαρα και απλούς υδατάνθρακες, και πλούσιας σε φρούτα και λαχανικά
• Διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους
• Αποφυγή καπνίσματος
• Τακτική άσκηση
• Διαχείριση των επιπέδων στρες
• Διατήρηση χαμηλής αρτηριακής πίεσης και χοληστερίνης
• Διατήρηση χαμηλών επιπέδων σακχάρου στο αίμα

2. Χειρουργικές ή επεμβατικές διαδικασίες
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να είναι απαραίτητη η χειρουργική επέμβαση για τη θεραπεία των φραγμένων αρτηριών και την πρόληψη περαιτέρω συσσώρευσης αρτηριακής πλάκας. Αυτές οι διαδικασίες μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Τοποθέτηση stent. Ένας μικρός σωλήνας που ονομάζεται stent, ο οποίος μπορεί να περιέχει φαρμακευτική αγωγή, τοποθετείται σε μια αρτηρία για να διατηρεί επαρκή ροή αίματος. Χρησιμοποιείται καθετήρας μέσω της αρτηρίας του ποδιού για να φτάσει στην καρδιά και το stent τοποθετείται μέσω του καθετήρα στο σημείο της απόφραξης.
• Χειρουργική παράκαμψη. Σε αυτή την επέμβαση, αρτηρίες από άλλα μέρη του σώματος μετακινούνται ώστε να παρακάμπτουν τις φραγμένες αρτηρίες και να βοηθούν το αίμα πλούσιο σε οξυγόνο να φτάσει στον προορισμό του.
• Αγγειοπλαστική με μπαλόνι. Αυτή η διαδικασία βοηθά στο άνοιγμα αρτηριών που έχουν φράξει μερικώς ή πλήρως, ανοίγοντας την απόφραξη με μια συσκευή που ωθεί την πλάκα προς τα πλάγια τοιχώματα των αρτηριών.

3. Φαρμακευτική αγωγή
Ένας αριθμός φαρμάκων μπορεί να βοηθήσει στον έλεγχο ορισμένων παραγόντων που συμβάλλουν στη συσσώρευση αρτηριακής πλάκας. Αυτά περιλαμβάνουν:

• Φάρμακα που μειώνουν τη χοληστερίνη
• Φάρμακα που μειώνουν την αρτηριακή πίεση
• Ασπιρίνη και άλλα φάρμακα που αραιώνουν το αίμα, τα οποία μειώνουν την πιθανότητα σχηματισμού επικίνδυνων θρόμβων αίματος

Πηγή:oloygeia.gr