Πιλοτική εφαρμογή της προδιαγεγραμμένης καύσης στην Εύβοια

Η προδιαγεγραμμένη καύση στην Εύβοια εφαρμόστηκε σε περιοχές που επιλέχθηκαν από κοινού με το Δασαρχείο Χαλκίδας και τη Διεύθυνση Δασών Ευβοίας  σε διαφορετικούς δασικούς τύπους με σκοπό τη μείωση της καύσιμης ύλης και την παράλληλη διεξαγωγή μετρήσεων που θα τροφοδοτήσουν την εφαρμοσμένη έρευνα, θα αναλυθούν και θα συμβάλλουν στην υιοθέτηση επιστημονικά τεκμηριωμένων προδιαγραφών για την κλιμάκωση της εφαρμογής της μεθόδου στο άμεσο μέλλον.

Η προδιαγεγραμμένη καύση, δηλαδή η χρήση της φωτιάς κατά τρόπο οργανωμένο για την επίτευξη προαποφασισμένων στόχων, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και συνθήκες, από ειδικούς και εκπαιδευμένες ομάδες, αποτελεί μια σημαντική μέθοδο δασικής διαχείρισης που συμβάλλει καθοριστικά και στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών.

Η μέθοδος χρησιμοποιείται ευρέως σε χώρες όπως η Ισπανία, οι ΗΠΑ και η Αυστραλία, οι οποίες αντιμετωπίζουν παρόμοιες προσκλήσεις με την Ελλάδα ως προς τις δασικές πυρκαγιές.  Λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και τα διαρκώς αυξανόμενα και εντεινόμενα προβλήματα που συνδέονται με τις δασικές πυρκαγιές, σε περιοχές όπου εφαρμόζεται η μέθοδος, η δασοπυρόσβεση τείνει να είναι πιο ασφαλής και αποτελεσματική, περιορίζοντας ταυτόχρονα τις καταστροφές και τις επιπτώσεις στα οικοσυστήματα και τις τοπικές κοινωνίες.

Παρακολούθηση και πιλοτική εφαρμογή στην Εύβοια

Η οργάνωση και η υλοποίηση αυτής της προσπάθειας βασίζεται σε μια ευρεία συνεργασία φορέων και οργανισμών που αναγνωρίζουν πως η αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών θα πρέπει να ενισχυθεί με καινοτόμες δράσεις, ικανές να φέρουν αποτελέσματα.

Οι προδιαγεγραμμένες καύσεις πραγματοποιούνται από, ειδικά εκπαιδευμένη, κοινή ομάδα του Ινστιτούτου Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων (ΙΜΔΟ) του ΕΛΓΟ «ΔΗΜΗΤΡΑ» και του WWF Ελλάς όπως και στην προηγούμενη πιλοτική εφαρμογή στη Χίο, τα έτη 2021-2023. Στις καύσεις συμμετέχουν επίσης το Δασαρχείο Χαλκίδας, η Διεύθυνση Δασών Ευβοίας, το Τμήμα Πολιτικής Προστασίας της Περιφερειακής Ενότητας Ευβοίας, το Δίκτυο Διάσωσης Άγριας Ζωής και εθελοντικές οργανώσεις που είναι ενταγμένες στο Μητρώο Εθελοντικών Οργανώσεων Πολιτικής Προστασίας, και συγκεκριμένα: Σύλλογος Εθελοντικών Δυνάμεων Δασοπροστασίας & Διάσωσης Ψαχνών, Ομάδα Εθελοντών Δασοπυροσβεστών Διασωστών Εκάλης, Σύλλογος Εθελοντών Πολιτικής Προστασίας Αγίου Στεφάνου,  Εθελοντές Δασοπυροπροστασίας Αττικής, Εθελοντική Ομάδα Περιβαλλοντικών και Ανθρωπογενών Καταστροφών Φύλλων Ευβοίας, Σύλλογος Πυροπροστασίας Δασών Λουτρακίου Περαχώρας, Ελληνική Ομάδα Διάσωσης Αττικής και η Ομάδα Εθελοντικής Δράσης Χίου ΟΜΙΚΡΟΝ.

Κατά τις πρόσφατες προδιαγεγραμμένες καύσεις, μια 10μελής ομάδα ειδικών επιστημόνων από το Ινστιτούτου Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων (ΙΜΔΟ) του ΕΛΓΟ «ΔΗΜΗΤΡΑ» και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο συνεργάστηκαν επίσης προκειμένου να εμπλουτίσουν τα μέχρι σήμερα ευρήματα με επιπλέον αξιόπιστα και τεκμηριωμένα αποτελέσματα. Άλλωστε, σύμφωνα με την πρόσφατη νομοθέτηση της προδιαγεγραμμένης καύσης προβλέπεται συγκεκριμένη χρονική περίοδος πιλοτικής εφαρμογής.

Επιστημονικά δεδομένα και συνεχή αξιολόγηση

Κατά την εφαρμογή της προδιαγεγραμμένης καύσης μετριούνται (μεταξύ άλλων) η θερμοκρασία και η υγρασία του εδάφους, οι μετεωρολογικές συνθήκες, το υδατικό δυναμικό, η περιεχόμενη υγρασία της δασικής καύσιμης ύλης, η ταχύτητα διάδοσης φωτιάς και το μήκος φλόγας. Η μέτρηση των παραμέτρων αυτών επιτρέπει τη μεταξύ τους συσχέτιση και με αυτόν τον τρόπο καθίσταται εφικτή η παρακολούθηση των επιδράσεων στη χλωρίδα, στη βιοποικιλότητα και στο έδαφος, έτσι ώστε να είναι εφικτός ο έγκαιρος εντοπισμός ανεπιθύμητων συνεπειών, με σκοπό την αποφυγή τους.

Τα αποτελέσματα και αυτής της πιλοτικής εφαρμογής θα εμπλουτίσουν τα ήδη υπάρχοντα από την εφαρμογή στη Χίο που έχουν δημοσιευθεί σε σχετικά συνέδρια και επιστημονικά περιοδικά και θα συνδυαστούν επίσης με συμπεράσματα από την εφαρμογή της προδιαγεγραμμένης καύσης σε άλλες χώρες της Μεσογείου εδώ και τουλάχιστον 20 χρόνια.

Ένας από τους διαχειριστικούς στόχους κατά την εφαρμογή της ΠΚ στις επιλεγμένες περιοχές στην Εύβοια, είναι να μειωθούν τα φορτία της δασικής βλάστησης σε θέσεις που έχουν εφαρμοστεί έργα μηχανικής απομάκρυνσης καύσιμης ύλης στο πλαίσιο των προγραμμάτων Antinero ΙΙ και III. Στις παραπάνω περιπτώσεις η προδιαγεγραμμένη καύση θα μελετηθεί και ως εργαλείο συντήρησης αντίστοιχών έργων. Σε υφιστάμενες στεγασμένες αντιπυρικές ζώνες (fuel breaks), θα εφαρμοστεί με στόχο την αραίωση της επιφανειακής βλάστησης στις συστάδες.

Το έργο θα αφήσει πίσω του μια ουσιαστική παρακαταθήκη, τόσο σε επίπεδο πρακτικής εφαρμογής στο πεδίο όσο και στην επιστημονική τεκμηρίωση της μεθόδου. Βέβαια, κανένα προληπτικό μέτρο από μόνο του δεν μπορεί να λύσει «μαγικά» το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών. H προδιαγεγραμμένη καύση από μόνη της δεν μπορεί να εξασφαλίσει πως οι δασικές πυρκαγιές θα εξαλειφθούν σε περιοχές όπου θα εφαρμοστεί η μέθοδος. Θα βοηθήσει όμως στη δημιουργία εκείνων των συνθηκών που οδηγούν σε πιο ασφαλή και πιο αποτελεσματική δασοπυρόσβεση και συνακόλουθα στον περιορισμό των καταστροφικών επιπτώσεων στα δάση και την κοινωνία.

Η εφαρμογή της προδιαγεγραμμένη καύσης δεν πρέπει να είναι βιαστική και χρειάζεται αρκετή δουλειά στην εκπαίδευση, προσεκτική υιοθέτηση επιστημονικών κριτηρίων επιλογής περιοχών εφαρμογής και σταδιακής κλιμάκωσης, με τη συνεργασία όλων των φορέων οι οποίοι μπορούν να συνεισφέρουν, σε αυτό το εθνικής σημασίας εγχείρημα.

Η πιλοτική εφαρμογή της προδιαγεγραμμένης καύσης στην Εύβοια πραγματοποιείται βάσει ειδική άδειας ερευνών από την Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ και άδειας καύσεων από την Διοίκηση Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Ευβοίας. H δράση πραγματοποιείται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου HORIZON NATALIE με εταίρους από την Ελλάδα το   Δήμο Χαλκιδέων, τη Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Global Infrastructure Basel Foundation και το WWF Ελλάς.