Ερημώνει η Ελλάδα: Κλείνουν τα σχολεία στα μικρά νησιά – 75 λουκέτα & 400 σε αναστολή

Τη δραματική επίπτωση του δημογραφικού προβλήματος στην ελληνική περιφέρεια και ιδιαίτερα στα μικρά νησιά αναδεικνύει εκτενές ρεπορτάζ του Associated Press, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Κάλαμο, όπου το τελευταίο σχολείο του νησιού βρίσκεται πλέον ένα βήμα πριν από το κλείσιμο.

Τα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος: φέτος έκλεισαν 75 σχολεία σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ σε περισσότερα από 400 ακόμη ανεστάλη ή παρατάθηκε η αναστολή λειτουργίας τους, καθώς ο αριθμός των μαθητών συνεχίζει να μειώνεται.

Στα μικρά νησιά, όμως, το κλείσιμο ενός σχολείου δεν αποτελεί απλώς εκπαιδευτικό ζήτημα. Μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής της πληθυσμιακής ερήμωσης, καθώς δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την παραμονή ή την εγκατάσταση νέων οικογενειών.

Κάλαμος: Από 40 παιδιά, έμειναν δύο
Η εικόνα στον Κάλαμο είναι χαρακτηριστική. Στο τελευταίο σχολείο του νησιού έχουν απομείνει μόλις δύο μαθητές, οι οποίοι φοιτούν στην έκτη Δημοτικού.

Δασκάλα τους είναι η Χρύσα Νταλάκα, η οποία έχει περάσει περίπου τα μισά από τα 20 χρόνια της εκπαιδευτικής της πορείας στο μικρό νησί.

Όταν οι δύο μαθητές αποφοιτήσουν και φύγουν για το Γυμνάσιο, το σχολείο αναμένεται να κλείσει, εφόσον δεν υπάρξουν νέα παιδιά. Ήδη το κοντινό νηπιαγωγείο έχει κλείσει εδώ και τρία χρόνια, με παιχνίδια και βιβλία να παραμένουν στα ράφια.

Η αντίθεση με το πρόσφατο παρελθόν είναι εντυπωσιακή. Ο Κάλαμος αριθμεί σήμερα περίπου 80 μόνιμους κατοίκους, ενώ πριν από μία δεκαετία περίπου 40 παιδιά φοιτούσαν στα σχολεία και στον δημόσιο παιδικό σταθμό.

«Υπάρχουν εκπαιδευτικοί και νηπιαγωγοί που θέλουν να έρθουν — αλλά δεν υπάρχουν παιδιά», περιγράφει η Χρύσα Νταλάκα.

Για να σωθεί το σχολείο, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, θα αρκούσε να εγκατασταθούν στο νησί δύο οικογένειες με παιδιά. Παρά τις προσπάθειες της εκπαιδευτικού και των τοπικών Αρχών, μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει ανταπόκριση.

Επτά μαθητές παίρνουν καθημερινά το πλοίο
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές για τις οικογένειες που παραμένουν στον Κάλαμο.

Επτά έφηβοι αναγκάζονται να μετακινούνται με πλοίο στην απέναντι ακτή για να παρακολουθήσουν τα μαθήματά τους. Όταν επικρατούν ισχυροί άνεμοι και η θαλάσσια μετακίνηση γίνεται επικίνδυνη, τα παιδιά χάνουν το σχολείο.

Ένας από αυτούς είναι ο τελειόφοιτος Αντώνης Αϊβαλιώτης, ο οποίος θεωρεί σχεδόν αναπόφευκτη την αποχώρησή του από τον τόπο του μετά την αποφοίτηση.

«Φυσικά και θα ήθελα να μείνω εδώ. Αγαπώ τον Κάλαμο. Είναι το σπίτι μου. Αλλά δεν υπάρχει καμία ανάπτυξη», λέει.

Ο φαύλος κύκλος: Κλείνει το σχολείο, φεύγουν οι οικογένειες

Ο Βύρων Κοτζαμάνης, συνιδρυτής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών, περιγράφει έναν φαύλο κύκλο που απειλεί μικρά νησιά και ορεινά χωριά.

Όταν κλείνει ένα σχολείο, οι νέες οικογένειες δυσκολεύονται ακόμη περισσότερο να παραμείνουν στον τόπο τους. Η φυγή τους οδηγεί σε λιγότερους κατοίκους και λιγότερες γεννήσεις, με αποτέλεσμα να περιορίζονται ακόμη περισσότερο οι δημόσιες υπηρεσίες.

Οι απομακρυσμένες περιοχές λειτουργούν, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ως ένα είδος «συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης» της δημογραφικής κρίσης, καθώς εκεί γίνονται πρώτα ορατές οι συνέπειες της γήρανσης και της μείωσης του πληθυσμού.

Ελλάδα: Ακόμη και 8 εκατ. κάτοικοι το 2050

Οι προβλέψεις για την Ελλάδα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές.

Ο Άρης Αλεξόπουλος, επικεφαλής του Κέντρου Πληθυσμιακής Δυναμικής του ΟΟΣΑ στην Κρήτη, εκτιμά ότι ο ελληνικός πληθυσμός μπορεί να περιοριστεί στα 8 εκατομμύρια έως το 2050, από περίπου 10,5 εκατομμύρια σήμερα.

Το πρόβλημα εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση. Το 2024 γεννήθηκαν στην ΕΕ 3,55 εκατομμύρια παιδιά, περίπου τα μισά σε σχέση με το 1964, ενώ ο δείκτης γονιμότητας έπεσε στο ιστορικό χαμηλό των 1,34 παιδιών ανά γυναίκα. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες όπου ο δείκτης βρίσκεται κάτω από 1,25.

146 εκατ. ευρώ από την ΕΕ για σχολεία ελληνικών νησιών

Το πρόβλημα έχει φτάσει πλέον και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τον Ιούνιο η ΕΕ ανακοίνωσε ότι θα καταρτίσει στρατηγική για τα νησιά, η οποία θα περιλαμβάνει και μέτρα αντιμετώπισης της πληθυσμιακής συρρίκνωσης.

Σύμφωνα με τη γενική διευθύντρια Περιφερειακής και Αστικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Θέμιδα Χριστοφίδου, η ΕΕ έχει διαθέσει τα τελευταία πέντε χρόνια 146 εκατ. ευρώ για τον εκσυγχρονισμό σχολείων σε τέσσερα ελληνικά νησιωτικά συμπλέγματα, με ειδική στόχευση και στη δημογραφική συρρίκνωση.

Το ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό.

Στην Κροατία έχουν επενδυθεί 4,6 δισ. ευρώ στα νησιά μέσα σε μία δεκαετία, μεταξύ άλλων για νηπιαγωγεία, σχολεία και αθλητικές υποδομές. Στην Ιαπωνία, ο πληθυσμός περισσότερων από 250 απομακρυσμένων νησιών μειώθηκε κατά 19% μέσα σε μία δεκαετία, ενώ εφαρμόζονται ειδικά προγράμματα για την προσέλκυση οικογενειών και εργαζομένων.

Στο ιταλικό Στρόμπολι, μάλιστα, σχολείο άνοιξε ξανά μετά από 20 χρόνια για έναν και μοναδικό μαθητή, καθώς οι ιταλικές Αρχές αναγνωρίζουν ότι το κλείσιμο του σχολείου σε ένα απομακρυσμένο νησί μπορεί να επιταχύνει την εγκατάλειψή του.

Για την ελληνική νησιωτική περιφέρεια, επομένως, το ερώτημα γίνεται πλέον υπαρξιακό: όταν κλείσει το τελευταίο σχολείο ενός μικρού νησιού, πόσο εύκολο είναι να παραμείνουν εκεί οι τελευταίες νέες οικογένειες;

aftodioikisi.gr