ΕΠΑ 2026–2030: Νέα δυνατότητα υπερδέσμευσης άνω του 30% για αναπτυξιακά έργα – Τι προβλέπεται για τους Δήμους
Νέους όρους και προϋποθέσεις για την έγκριση πρόσθετων υπερδεσμεύσεων, πέραν του 30% του εγκεκριμένου προϋπολογισμού των Τομεακών και Περιφερειακών Προγραμμάτων Ανάπτυξης του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης (ΕΠΑ) 2026–2030, καθορίζει απόφαση του Αναπληρωτή Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκου Παπαθανάση.
Η απόφαση, με αριθμό 184279 ΕΞ 2026 (ΦΕΚ Β΄ 6815/12.11.2026), αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς δημιουργεί τη δυνατότητα πρόσθετων εντάξεων έργων στα αναπτυξιακά προγράμματα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και κατόπιν ειδικής έγκρισης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διασφάλιση της χρηματοδοτικής συνέχειας έργων που είχαν ενταχθεί στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αλλά εξακολουθούν να έχουν εκκρεμείς οικονομικές υποχρεώσεις, καθώς και σε έργα ενεργειακής ασφάλειας και απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Τι σημαίνει υπερδέσμευση άνω του 30%
Η υπερδέσμευση αποτελεί μηχανισμό δημοσιονομικού προγραμματισμού, μέσω του οποίου επιτρέπεται η ένταξη έργων συνολικού προϋπολογισμού μεγαλύτερου από τον αρχικά εγκεκριμένο προϋπολογισμό ενός προγράμματος. Στο πλαίσιο του ΕΠΑ 2026–2030, προβλέπεται δυνατότητα υπερδέσμευσης έως 30%, ενώ η νέα απόφαση καθορίζει τη διαδικασία για την έγκριση πρόσθετης υπερδέσμευσης πέραν αυτού του ορίου.
Για παράδειγμα, σε ένα Περιφερειακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης με εγκεκριμένο προϋπολογισμό 100 εκατ. ευρώ, υπερδέσμευση 30% αντιστοιχεί σε δυνατότητα εντάξεων έως 130 εκατ. ευρώ. Με τη νέα ρύθμιση μπορεί να εγκριθεί υψηλότερο ποσοστό, εφόσον υποβληθεί επαρκώς τεκμηριωμένο αίτημα και πληρούνται τα προβλεπόμενα κριτήρια.
Ωστόσο, η υπερδέσμευση δεν ισοδυναμεί με αυτόματη αύξηση των διαθέσιμων πιστώσεων ή με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση όλων των ενταγμένων έργων. Αφορά τη δυνατότητα ανάληψης πρόσθετων προγραμματικών δεσμεύσεων, εντός του ισχύοντος δημοσιονομικού πλαισίου.
Ποια έργα μπορούν να δικαιολογήσουν πρόσθετη υπερδέσμευση
Σύμφωνα με το άρθρο 1 της απόφασης, πρόσθετη υπερδέσμευση μπορεί να ζητηθεί και να εγκριθεί ιδίως για δύο κατηγορίες έργων.
1. Έργα που είχαν χρηματοδοτηθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης
Πρόκειται για έργα που είχαν χρηματοδοτηθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και για τα οποία εξακολουθούν να υπάρχουν εκκρεμείς οικονομικές υποχρεώσεις από ήδη αναληφθείσες νομικές δεσμεύσεις, κατά τον χρόνο ανάκλησης ή τροποποίησης της σχετικής απόφασης χρηματοδότησης.
Η πρόβλεψη αυτή μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία για δημοτικά έργα που πληρούν τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις, καθώς επιτρέπει να εξεταστεί η ένταξή τους στο ΕΠΑ με στόχο τη χρηματοδοτική τους συνέχεια.
Δεν αφορά, ωστόσο, αδιακρίτως όλα τα έργα που απεντάχθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη των συγκεκριμένων νομικών δεσμεύσεων και οικονομικών υποχρεώσεων.
2. Έργα ενεργειακής ασφάλειας και απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα
Η δεύτερη κατηγορία αφορά έργα που περιλαμβάνονται ή πρόκειται να περιληφθούν σε μέτρα τα οποία συμμετέχουν στην εθνική ρήτρα διαφυγής για την ενεργειακή ασφάλεια και την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Για τους Δήμους, η διάταξη παρουσιάζει ενδιαφέρον σε σχέση με ενεργειακές παρεμβάσεις και υποδομές. Ωστόσο, η απόφαση δεν καθορίζει συγκεκριμένες επιλέξιμες κατηγορίες δημοτικών έργων, όπως ενεργειακές αναβαθμίσεις σχολείων ή εγκαταστάσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Η δυνατότητα ένταξής τους εξαρτάται από το εάν εμπίπτουν στα προβλεπόμενα μέτρα και πληρούν τις λοιπές προϋποθέσεις του ΕΠΑ.
Ποιος υποβάλλει το αίτημα – Ο ρόλος των Δήμων
Ένα σημαντικό στοιχείο της απόφασης είναι ότι δικαίωμα υποβολής αιτήματος πρόσθετης υπερδέσμευσης έχουν οι Φορείς Πολιτικής των αντίστοιχων Τομεακών και Περιφερειακών Προγραμμάτων Ανάπτυξης. Επομένως, η απόφαση δεν παρέχει στους Δήμους αυτοτελές δικαίωμα να ζητούν απευθείας υπερδέσμευση για τα έργα τους. Οι Δήμοι, ως δυνητικοί δικαιούχοι έργων, μπορούν να επηρεαστούν από τη ρύθμιση μέσω των προγραμμάτων στα οποία εντάσσονται οι παρεμβάσεις τους. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένας Δήμος που διαθέτει έργο με εκκρεμείς οικονομικές υποχρεώσεις από το Ταμείο Ανάκαμψης θα πρέπει να εξετάσει, σε συνεργασία με τον αρμόδιο φορέα του προγράμματος, εάν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για τη χρηματοδοτική του συνέχεια μέσω του ΕΠΑ.
Τι πρέπει να περιλαμβάνει το αίτημα υπερδέσμευσης
Η υπουργική απόφαση απαιτεί ειδική τεκμηρίωση, η οποία περιλαμβάνει:
- Την αναγκαιότητα της πρόσθετης υπερδέσμευσης και το ακριβές ύψος της.
- Την αιτιολόγηση του ανελαστικού χαρακτήρα της ένταξης του έργου.
- Τα στοιχεία των υφιστάμενων νομικών δεσμεύσεων και των εκκρεμών οικονομικών υποχρεώσεων, για τα έργα που προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης.
- Την εκτίμηση της χρονικής κατανομής των απαιτούμενων πιστώσεων.
Η απαίτηση αυτή καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την ωριμότητα των έργων και την ύπαρξη αξιόπιστων οικονομικών στοιχείων.
Τα τέσσερα βασικά κριτήρια αξιολόγησης
Στο άρθρο 2 καθορίζονται τα κριτήρια που συνεκτιμώνται για την έγκριση της πρόσθετης υπερδέσμευσης.
Πρώτον, εξετάζεται ο βαθμός αποπληρωμής των οικονομικών υποχρεώσεων του ΕΠΑ 2021–2025 που βαρύνουν τον αρμόδιο φορέα, καθώς και οι υποχρεώσεις που απομένουν προς εξόφληση.
Δεύτερον, λαμβάνεται υπόψη το ποσοστό εντάξεων έργων και αναληφθεισών νομικών δεσμεύσεων σε σχέση με τον εγκεκριμένο προϋπολογισμό του προγράμματος ΕΠΑ 2026–2030.
Τρίτον, αξιολογείται η ανάγκη εξασφάλισης της χρηματοδοτικής συνέχειας και ολοκλήρωσης έργων με υφιστάμενες νομικές δεσμεύσεις, καθώς και το ύψος των εκκρεμών οικονομικών υποχρεώσεων.
Τέταρτον, εξετάζεται κατά πόσο η χρονική στιγμή ένταξης ενός έργου είναι ανελαστική, δηλαδή εάν υπάρχουν λόγοι που καθιστούν αναγκαία την ένταξή του στον συγκεκριμένο χρόνο.
Παράλληλα, συνεκτιμώνται τα ανώτατα ετήσια όρια επιτρεπόμενων εντάξεων και τα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια.
Ποιος εγκρίνει την υπερδέσμευση
Η έγκριση δεν είναι αυτόματη. Σύμφωνα με το άρθρο 3, η τροποποίηση του ποσοστού υπερδέσμευσης εγκρίνεται κατά περίπτωση με απόφαση του αρμόδιου για το ΕΠΑ Υπουργού, κατόπιν εισήγησης του Γενικού Γραμματέα Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων και Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης. Συνεπώς, ακόμη και ένα πλήρως τεκμηριωμένο αίτημα δεν δημιουργεί αυτοδίκαιο δικαίωμα πρόσθετης υπερδέσμευσης.
Τι αλλάζει πρακτικά για την Τοπική Αυτοδιοίκηση
Η νέα απόφαση έχει τρεις βασικές διαστάσεις για τους Δήμους.
Η πρώτη αφορά τη δυνατότητα συνέχισης έργων που κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς επαρκή χρηματοδότηση. Η δυνατότητα πρόσθετης υπερδέσμευσης μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση εκκρεμοτήτων έργων του Ταμείου Ανάκαμψης, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η δεύτερη αφορά τον προγραμματισμό νέων εντάξεων. Τα Τομεακά και Περιφερειακά Προγράμματα Ανάπτυξης αποκτούν τη δυνατότητα να ζητήσουν μεγαλύτερο περιθώριο υπερδέσμευσης, χωρίς αυτό να συνεπάγεται ανεξέλεγκτη αύξηση των εντάξεων.
Η τρίτη αφορά την ανάγκη καλύτερης τεχνικής και οικονομικής προετοιμασίας. Οι Δήμοι που επιδιώκουν τη συνέχιση έργων τους μέσω του ΕΠΑ χρειάζεται να διαθέτουν σαφή εικόνα των συμβάσεων, των υποχρεώσεων, των απαιτούμενων πιστώσεων και των χρονοδιαγραμμάτων υλοποίησης.
Δεν προβλέπεται πρόσθετη δημοσιονομική επιβάρυνση
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στο προοίμιο της απόφασης ότι η εφαρμογή της δεν προκαλεί επιβάρυνση του ύψους των δαπανών του εθνικού σκέλους του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, όπως αυτό καθορίζεται στον Κρατικό Προϋπολογισμό του 2026 και στον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό. Αυτό σημαίνει ότι η νέα ρύθμιση δεν αποτελεί ανακοίνωση πρόσθετων χρηματοδοτικών πόρων προς τους Δήμους. Πρόκειται για μηχανισμό μεγαλύτερης ευελιξίας στις εντάξεις έργων, ο οποίος εξακολουθεί να υπόκειται στους δημοσιονομικούς περιορισμούς και στις διαδικασίες έγκρισης του ΕΠΑ.
Το ζητούμενο για τους Δήμους
Η δυνατότητα υπερδέσμευσης άνω του 30% μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για τη διατήρηση της χρηματοδοτικής συνέχειας αναπτυξιακών παρεμβάσεων, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η ολοκλήρωση έργων του Ταμείου Ανάκαμψης δημιουργεί αυξημένες απαιτήσεις προγραμματισμού. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα της ρύθμισης για την Τοπική Αυτοδιοίκηση θα εξαρτηθεί από την αξιοποίησή της από τους αρμόδιους φορείς, τη διαθεσιμότητα πιστώσεων και τη δυνατότητα τεκμηρίωσης των αναγκών κάθε έργου. Το κρίσιμο ζήτημα για τους Δήμους δεν είναι μόνο εάν θα εγκριθούν πρόσθετες εντάξεις, αλλά εάν θα εξασφαλιστούν οι αναγκαίες πιστώσεις ώστε τα έργα να ολοκληρωθούν χωρίς νέες χρηματοδοτικές εκκρεμότητες.
myota.gr

















