Νέοι δημοσιονομικοί περιορισμοί στους Δήμους – Αυξάνεται η προσωπική ευθύνη δημάρχων και οικονομικών υπηρεσιών

Αυστηρότερους κανόνες για τη διαχείριση των δημοτικών οικονομικών, τις πληρωμές, τις αναλήψεις υποχρεώσεων και την υποβολή οικονομικών στοιχείων προβλέπει το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Οι αλλαγές παρουσιάστηκαν από τον πρόεδρο της Επιτροπής Οικονομικών της ΚΕΔΕ, Γιάννη Μουράτογλου, στη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της 22ας Οκτωβρίου 2026. Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλούν η διεύρυνση της προσωπικής ευθύνης των αιρετών και των υπηρεσιακών στελεχών, καθώς και ο περιορισμός της δυνατότητας των Δήμων να αντιμετωπίζουν άμεσα έκτακτες ανάγκες.

Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των οικονομικών υπηρεσιών των Δήμων περιλαμβάνει το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο συζητήθηκε στο Διοικητικό Συμβούλιο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ).

Τις διατάξεις που αφορούν την Τοπική Αυτοδιοίκηση παρουσίασε ο πρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών, Γιάννης Μουράτογλου, αναλύοντας τις επιπτώσεις τους στη σύνταξη και εκτέλεση των προϋπολογισμών, στη διαχείριση των πιστώσεων, στις πληρωμές, στον οικονομικό έλεγχο και στις αρμοδιότητες των αιρετών και των υπηρεσιακών παραγόντων.

Το σχέδιο νόμου κινείται στην κατεύθυνση της ενίσχυσης της δημοσιονομικής πειθαρχίας, της λογοδοσίας και της διαφάνειας. Ωστόσο, όπως αναδείχθηκε στη συζήτηση, η περαιτέρω αυστηροποίηση των διαδικασιών ενδέχεται να δημιουργήσει πρόσθετες δυσκολίες στη λειτουργία των Δήμων, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που απαιτούν άμεσες αποφάσεις και πληρωμές.

Άρθρα 246 και 247: Ενιαίο λογιστικό σύστημα – Οι Δήμοι προηγήθηκαν του κράτους
Οι πρώτες διατάξεις που παρουσίασε ο Γιάννης Μουράτογλου αφορούν την εφαρμογή του ενιαίου λογιστικού πλαισίου, σύμφωνα με το Π.Δ. 54/2018. Οι Δήμοι καλούνται να ευθυγραμμίσουν τις οικονομικές διαδικασίες τους με το νέο σύστημα λογιστικής παρακολούθησης και ταξινόμησης των οικονομικών στοιχείων. Ο πρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών επισήμανε, ωστόσο, ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει ήδη προηγηθεί στην εφαρμογή του νέου πλαισίου.

Όπως ανέφερε, οι Δήμοι ξεκίνησαν την εφαρμογή του το 2026, ενώ η γενίκευση της εφαρμογής στο υπόλοιπο κράτος προβλέπεται για το 2027. «Αντί να λέμε ότι εμείς ευθυγραμμιζόμαστε, θα πρέπει να πούμε ότι ευθυγραμμίζεται το κράτος με την Τοπική Αυτοδιοίκηση», σχολίασε χαρακτηριστικά. Η παρατήρηση αυτή αναδεικνύει ότι οι οικονομικές υπηρεσίες των Δήμων έχουν ήδη αναλάβει σημαντικό μέρος της προσαρμογής στις νέες λογιστικές απαιτήσεις.

Άρθρα 249 έως 251: Αυστηρότερες υποχρεώσεις για την υποβολή οικονομικών στοιχείων
Με τις συγκεκριμένες διατάξεις ενισχύονται οι υποχρεώσεις των οικονομικών υπηρεσιών σχετικά με την έγκαιρη και αξιόπιστη παροχή στοιχείων για την οικονομική κατάσταση των Δήμων.

Οι υποχρεώσεις αυτές αφορούν, μεταξύ άλλων, τους προϋπολογισμούς, τις πληρωμές, τις ταμειακές ροές και τις οικονομικές καταστάσεις.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον Κόμβο Διαλειτουργικότητας του Υπουργείου Εσωτερικών, μέσω του οποίου οι Δήμοι αποστέλλουν τα οικονομικά τους δεδομένα.

Ο Γιάννης Μουράτογλου σημείωσε ότι, παρότι πρόκειται σε μεγάλο βαθμό για ήδη υφιστάμενες υποχρεώσεις, υπάρχουν Δήμοι που δεν αποστέλλουν εγκαίρως τα απαιτούμενα στοιχεία ή εμφανίζουν καθυστερήσεις. Το νέο πλαίσιο ενισχύει τις απαιτήσεις συμμόρφωσης και περιορίζει τα περιθώρια καθυστερήσεων. Η εξέλιξη αυτή καθιστά ακόμη πιο σημαντική την επαρκή στελέχωση και τη μηχανογραφική υποστήριξη των οικονομικών υπηρεσιών, ιδιαίτερα στους μικρότερους Δήμους.

Άρθρο 252: Διευρύνεται η προσωπική ευθύνη αιρετών και υπηρεσιακών στελεχών
Μία από τις σημαντικότερες και περισσότερο προβληματικές διατάξεις, σύμφωνα με την παρουσίαση στην ΚΕΔΕ, είναι το άρθρο 252.

Η συγκεκριμένη ρύθμιση ενισχύει την προσωπική ευθύνη των αιρετών και των υπηρεσιακών στελεχών για τη νομιμότητα και τη βιωσιμότητα της δημοσιονομικής διαχείρισης. Ο Γιάννης Μουράτογλου επισήμανε ότι η ενίσχυση των ελέγχων και της προσωπικής ευθύνης μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα κατά την εκτέλεση δαπανών. Όπως εξήγησε, οι αιρετοί ενδέχεται να αντιμετωπίζουν συνέπειες όχι μόνο με την υπηρεσιακή ή θεσμική τους ιδιότητα, αλλά και ως φυσικά πρόσωπα. Η επισήμανση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τους δημάρχους, οι οποίοι καλούνται να λαμβάνουν αποφάσεις για την εκτέλεση δαπανών σε ένα ήδη σύνθετο περιβάλλον δημοσιονομικών και διοικητικών ελέγχων.

Στη συζήτηση εκφράστηκε προβληματισμός ότι η αυστηροποίηση της εποπτείας, παρότι αποσκοπεί στη διασφάλιση της νομιμότητας, μπορεί να προκαλέσει καθυστερήσεις στην υλοποίηση έργων και προμηθειών. Το κρίσιμο ζήτημα είναι να αποσαφηνιστεί η έκταση της προσωπικής ευθύνης και να διασφαλιστεί ότι η εφαρμογή των κανόνων δεν θα οδηγήσει σε παράλυση των διοικητικών διαδικασιών.

Άρθρο 253: Καμία δαπάνη χωρίς προηγούμενη ανάληψη υποχρέωσης – Τι γίνεται με τις έκτακτες ανάγκες;
Ιδιαίτερη συζήτηση προκάλεσε και το άρθρο 253, το οποίο ενισχύει την αρχή ότι καμία δαπάνη δεν μπορεί να εκτελείται χωρίς προηγούμενη ανάληψη υποχρέωσης και ύπαρξη διαθέσιμης πίστωσης. Πρόκειται για κανόνα δημοσιονομικής διαχείρισης που ήδη εφαρμόζεται, αλλά, σύμφωνα με την εισήγηση, γίνεται αυστηρότερος. Ο Γιάννης Μουράτογλου αναγνώρισε ότι η ρύθμιση είναι θετική για τη δημοσιονομική πειθαρχία, επισήμανε όμως ότι περιορίζει την ευελιξία των Δήμων στην αντιμετώπιση απρόβλεπτων περιστατικών. Έφερε μάλιστα ως παράδειγμα τις φυσικές καταστροφές.

Τι θα συμβεί, για παράδειγμα, αν ένας Δήμος αντιμετωπίσει ξαφνικά μια μεγάλη πλημμύρα και απαιτηθούν άμεσες παρεμβάσεις, ενώ δεν υπάρχει επαρκής εγγεγραμμένη πίστωση στον αντίστοιχο κωδικό; Σύμφωνα με την παρουσίασή του, οι Δήμοι θα πρέπει να έχουν προβλέψει εκ των προτέρων σχετικές πιστώσεις για την πολιτική προστασία και άλλες έκτακτες ανάγκες. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να δεσμεύονται πόροι στον προϋπολογισμό για δαπάνες που ενδέχεται να μην πραγματοποιηθούν, ενώ, αν προκύψουν διαφορετικές ανάγκες, θα απαιτούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες αναμόρφωσης.

Η βασική ανησυχία που διατυπώθηκε είναι ότι οι αυστηρότεροι δημοσιονομικοί κανόνες μπορεί να δυσκολέψουν την άμεση αντίδραση των δημοτικών υπηρεσιών.

Άρθρα 254 έως 256: Περισσότερες ευθύνες στους προϊσταμένους οικονομικών υπηρεσιών
Με τις διατάξεις αυτές διευρύνονται και εξειδικεύονται οι αρμοδιότητες των προϊσταμένων οικονομικών υπηρεσιών. Οι ευθύνες τους αφορούν την εκκαθάριση δαπανών, τις πληρωμές, τη λογιστική παρακολούθηση και τον ταμειακό προγραμματισμό. Ο Γιάννης Μουράτογλου επισήμανε ότι, παρά το γεγονός πως οι προϊστάμενοι είχαν ήδη σημαντικές αρμοδιότητες, το νέο πλαίσιο ενισχύει περαιτέρω τον ρόλο τους. Παράλληλα, αναγνώρισε ότι οι πρόσθετες απαιτήσεις μπορεί να καταστήσουν αναγκαία την ενίσχυση των οικονομικών υπηρεσιών με εξειδικευμένο προσωπικό. Το θέμα αφορά ιδιαίτερα τους μικρούς και υποστελεχωμένους Δήμους, όπου περιορισμένος αριθμός υπαλλήλων καλείται να διεκπεραιώνει μεγάλο όγκο οικονομικών και διοικητικών εργασιών.

Άρθρα 257 έως 265: Αλλαγές στις διαδικασίες πληρωμών και αυστηρότερη λογοδοσία
Σημαντικές τροποποιήσεις προβλέπονται και στις διαδικασίες πληρωμών των δημόσιων φορέων. Σύμφωνα με την παρουσίαση στην ΚΕΔΕ, καταργούνται παλαιότερες πρακτικές και εισάγονται αυστηρότεροι κανόνες λογοδοσίας και ελέγχου. Ο πρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών αξιολόγησε θετικά τη γενική κατεύθυνση αυτών των ρυθμίσεων, καθώς μπορούν να περιορίσουν τα λάθη και να ενισχύσουν τη νομιμότητα των πληρωμών. Αναφέρθηκε, μάλιστα, στις πιέσεις που δέχονται ορισμένες φορές οι οικονομικές υπηρεσίες από δικαιούχους πληρωμών, οι οποίοι επιδιώκουν την ταχύτερη εξόφλησή τους. Η ύπαρξη αυστηρών και ενιαίων διαδικασιών μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά για τους υπαλλήλους και τους αιρετούς απέναντι σε τέτοιες πιέσεις. Από την άλλη πλευρά, αναγνωρίστηκε ότι η εφαρμογή περισσότερων διαδικασιών ελέγχου συνεπάγεται αυξημένο διοικητικό φόρτο.

Άρθρο 266: Πάγιο ταμείο για την κάλυψη άμεσων δαπανών
Μια σημαντική πρόβλεψη, που συνδέεται άμεσα με τους περιορισμούς του άρθρου 253, αφορά τη θεσμοθέτηση παγίου ταμείου άμεσων δαπανών στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Γιάννης Μουράτογλου, η πρόβλεψη αυτή παρέχει τη δυνατότητα εγγραφής πιστώσεων στον προϋπολογισμό για την κάλυψη άμεσων αναγκών. Κατά τη συζήτηση επισημάνθηκε ότι το πάγιο ταμείο μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αντιμετώπισης έκτακτων ή επειγουσών δαπανών, στο πλαίσιο των προβλεπόμενων κανόνων.

Δεν αποσαφηνίστηκε, ωστόσο, πλήρως στη συνεδρίαση αν προβλέπεται υποχρεωτικό ποσοστό δέσμευσης πιστώσεων ή ποιο θα είναι το ύψος του.

Το ζήτημα έχει πρακτική σημασία για τη σύνταξη των δημοτικών προϋπολογισμών, καθώς απαιτείται να διαπιστωθεί ποιες ανάγκες μπορούν να καλύπτονται από το συγκεκριμένο εργαλείο και με ποιες διαδικασίες.

Άρθρα 267 και 268: Διαχείριση υλικών και αυστηρότερη εποπτεία
Το άρθρο 267 προβλέπει τη δυνατότητα πάγιας διαχείρισης υλικών και αξιών, ενώ το άρθρο 268 ενισχύει την εποπτεία και τον έλεγχο, καθώς και τις υποχρεώσεις διαβίβασης οικονομικών στοιχείων.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις συνέπειες που μπορεί να αντιμετωπίζουν οι φορείς σε περίπτωση μη έγκαιρης υποβολής των απαιτούμενων δεδομένων. Ο Γιάννης Μουράτογλου επισήμανε ότι οι σχετικές υποχρεώσεις υπήρχαν ήδη σε σημαντικό βαθμό, αλλά το νέο σχέδιο νόμου προβλέπει αυστηρότερο πλαίσιο εφαρμογής τους.

Άρθρα 319 και 320: Υπερωρίες μόνο εντός των προβλεπόμενων πιστώσεων
Σημαντικές επιπτώσεις στην οργάνωση του προσωπικού μπορεί να έχουν και οι ρυθμίσεις που αφορούν τις υπερωριακές αποζημιώσεις.

Σύμφωνα με την παρουσίαση, οι υπερωρίες εγκρίνονται από τον δήμαρχο ή τον περιφερειάρχη εντός των συγκεκριμένων πιστώσεων που προβλέπονται στον προϋπολογισμό. Το ζήτημα προκάλεσε συζήτηση για τη δυνατότητα αναμόρφωσης των σχετικών κωδικών στη διάρκεια του έτους. Επισημάνθηκε ότι οι Δήμοι μπορούν να προχωρούν στις προβλεπόμενες αναμορφώσεις, αλλά πρέπει να τηρούν τα συνολικά εγκεκριμένα όρια. Η ρύθμιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για υπηρεσίες που έχουν αυξημένες ή εποχικές ανάγκες, όπως η καθαριότητα, η πολιτική προστασία και άλλες δημοτικές λειτουργίες που απαιτούν εργασία πέραν του κανονικού ωραρίου. Η ανάγκη ακριβέστερου προγραμματισμού των υπερωριακών δαπανών αποτελεί συνεπώς μία ακόμη υποχρέωση για τις οικονομικές και διοικητικές υπηρεσίες των Δήμων.

Άρθρα 331 έως 333: Περιορισμοί στους συμψηφισμούς οφειλών προς τους Δήμους
Ο Γιάννης Μουράτογλου αναφέρθηκε επίσης στις διατάξεις που αφορούν τις επιστροφές του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης καυσίμων.

Σύμφωνα με την παρουσίασή του, προβλέπεται προστασία συγκεκριμένων επιστροφών φόρου από κατάσχεση ή συμψηφισμό με οφειλές προς τους ΟΤΑ. Οι διατάξεις αφορούν, μεταξύ άλλων, πρατηριούχους και επιστροφές φόρου για αγροτικό πετρέλαιο. Αυτό σημαίνει ότι οι Δήμοι δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν τις συγκεκριμένες απαιτήσεις για την είσπραξη οφειλών, στις περιπτώσεις που καλύπτονται από τις σχετικές ρυθμίσεις.

Πρόκειται για μία ακόμη παρέμβαση που πρέπει να εξεταστεί και από την πλευρά των δυνατοτήτων είσπραξης δημοτικών εσόδων.

Το δίλημμα: Δημοσιονομική πειθαρχία ή διοικητική ευελιξία;
Η παρουσίαση του Γιάννη Μουράτογλου ανέδειξε ότι το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει τόσο θετικές όσο και προβληματικές ρυθμίσεις για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η ενίσχυση της διαφάνειας, η καλύτερη λογιστική παρακολούθηση, η έγκαιρη υποβολή οικονομικών στοιχείων και ο αυστηρότερος έλεγχος των πληρωμών αποτελούν στόχους που μπορούν να συμβάλουν στη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση.

Ωστόσο, οι πρόσθετες ευθύνες και οι αυστηρότεροι περιορισμοί δημιουργούν νέα δεδομένα για τους αιρετούς και τις οικονομικές υπηρεσίες.

Οι Δήμοι καλούνται να προσαρμοστούν σε ένα περιβάλλον μεγαλύτερης δημοσιονομικής εποπτείας, ενώ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υποστελέχωσης και αυξημένου λειτουργικού κόστους. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι νέες υποχρεώσεις έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η ΚΕΔΕ προειδοποιεί για επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης των Δήμων το 2027.

Η αύξηση των ανελαστικών δαπανών, η περιορισμένη χρηματοδότηση και η μείωση των επενδυτικών πόρων δημιουργούν ήδη ασφυκτικές συνθήκες για πολλές δημοτικές υπηρεσίες.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το ερώτημα είναι κατά πόσο οι αυστηρότεροι δημοσιονομικοί κανόνες θα συνοδευτούν από τα αναγκαία εργαλεία, το προσωπικό και τις διαδικαστικές διευκολύνσεις ώστε να μπορούν οι Δήμοι να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους.

Myota.gr