Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο: Καθορίστηκε το Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου – Οι χρηματοδοτήσεις και ο ρόλος των Δήμων

Με απόφαση του Αναπληρωτή Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκου Παπαθανάση, καθορίζεται το Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου (ΣΔΕ) του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, το οποίο θα χρηματοδοτεί μέτρα και επενδύσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας, την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και την προώθηση βιώσιμων μεταφορών. Στο πλαίσιο του Ταμείου προβλέπεται η δυνατότητα υλοποίησης τοπικών και περιφερειακών παρεμβάσεων, με δυνητική συμμετοχή και των Δήμων.

Η απόφαση 154261 ΕΞ 2026, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 6059/7.10.2026, θεσπίζει το κανονιστικό πλαίσιο για τη διαχείριση, την ένταξη, τη χρηματοδότηση, την παρακολούθηση και τον έλεγχο των μέτρων και επενδύσεων του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου.

Το Ταμείο έχει συσταθεί με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/955 για την περίοδο 2026–2032, με στόχο να συμβάλει σε μια κοινωνικά δίκαιη μετάβαση προς την κλιματική ουδετερότητα.

Η χρηματοδοτική στήριξη απευθύνεται σε μέτρα και επενδύσεις που ωφελούν κυρίως:

Ευάλωτα νοικοκυριά, ιδιαίτερα όσα αντιμετωπίζουν ενεργειακή φτώχεια.
Ευάλωτες πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Ευάλωτους χρήστες των μεταφορών, ιδιαίτερα όσους αντιμετωπίζουν φτώχεια στον τομέα των μεταφορών.
Σκοπός είναι να περιοριστούν οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις από την επέκταση του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών στα κτίρια και στις οδικές μεταφορές.

Ποια μέτρα και επενδύσεις μπορούν να χρηματοδοτηθούν
Σύμφωνα με το άρθρο 3 της απόφασης, επιλέξιμα είναι τα μέτρα και οι επενδύσεις που περιλαμβάνονται στο εγκεκριμένο Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο.

Οι βασικές κατηγορίες παρεμβάσεων είναι:

1. Άμεση εισοδηματική στήριξη

Προβλέπεται η δυνατότητα προσωρινής άμεσης εισοδηματικής στήριξης ευάλωτων νοικοκυριών και χρηστών μεταφορών, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις από την αύξηση του κόστους των ορυκτών καυσίμων.

2. Ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων

Περιλαμβάνονται παρεμβάσεις ανακαίνισης κτιρίων και απανθρακοποίησης των συστημάτων θέρμανσης και ψύξης, μεταξύ άλλων με την ενσωμάτωση συστημάτων παραγωγής και αποθήκευσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.

3. Βιώσιμη κινητικότητα και μεταφορές

Προβλέπονται εθνικά και, όπου συντρέχει περίπτωση, τοπικά και περιφερειακά μέτρα και επενδύσεις για την αύξηση της χρήσης μέσων κινητικότητας και μεταφορών μηδενικών ή χαμηλών εκπομπών.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς δημιουργεί δυνατότητες συμμετοχής σε παρεμβάσεις που συνδέονται με τις τοπικές μεταφορικές ανάγκες και την προσβασιμότητα των ευάλωτων πολιτών.

Επισημαίνεται ότι η απόφαση δεν προκηρύσσει συγκεκριμένα προγράμματα χρηματοδότησης για τους Δήμους. Καθορίζει το σύστημα διαχείρισης των μέτρων που περιλαμβάνονται στο Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο, ενώ η χρηματοδότηση κάθε παρέμβασης εξαρτάται από το εγκεκριμένο περιεχόμενο του Σχεδίου και τις αντίστοιχες αποφάσεις ένταξης.

Ο ρόλος των Δήμων και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Η απόφαση προβλέπει ότι ως Φορείς Υλοποίησης μπορούν να ορίζονται δημόσιοι ή ιδιωτικοί φορείς, οι οποίοι αναλαμβάνουν την εφαρμογή συγκεκριμένων μέτρων και επενδύσεων.

Ο ορισμός των Φορέων Υλοποίησης πραγματοποιείται από τα αρμόδια Υπουργεία Ευθύνης.

Στο πλαίσιο αυτό, οι Δήμοι μπορούν δυνητικά να συμμετέχουν στην υλοποίηση επιλέξιμων παρεμβάσεων, εφόσον οριστούν ως Φορείς Υλοποίησης από το αρμόδιο Υπουργείο.

Για τους Δήμους, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι δυνατότητες που συνδέονται με:

Την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας σε τοπικό επίπεδο.
Την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, εφόσον οι σχετικές παρεμβάσεις εντάσσονται στα επιλέξιμα μέτρα.
Την προώθηση μεταφορών χαμηλών και μηδενικών εκπομπών.
Τη βελτίωση των δυνατοτήτων μετακίνησης ευάλωτων κοινωνικών ομάδων.
Οι παραπάνω τομείς αποτελούν δυνητικά πεδία τοπικών παρεμβάσεων και όχι αυτοτελείς προσκλήσεις χρηματοδότησης που θεσπίζονται με την παρούσα απόφαση.

Πώς γίνεται η ένταξη των έργων στο Ταμείο
Το άρθρο 14 καθορίζει τη διαδικασία ένταξης μέτρων και επενδύσεων.

Αρχικά, το αρμόδιο Υπουργείο Ευθύνης υποβάλλει στη Συντονιστική Αρχή αίτημα ένταξης, συνοδευόμενο από Τεχνικό Δελτίο Έργου.

Στη συνέχεια, η Συντονιστική Αρχή εξετάζει τη συμβατότητα της προτεινόμενης παρέμβασης με:

Το Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο.
Την εκτελεστική απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Τον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/955.
Μετά την ολοκλήρωση της αξιολόγησης και κατόπιν εισήγησης του Διοικητή της Ειδικής Υπηρεσίας Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου και Ταμείου Εκσυγχρονισμού, η ένταξη αποφασίζεται από τον αρμόδιο Υπουργό.

Η Απόφαση Ένταξης περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον προϋπολογισμό, το ποσό χρηματοδότησης, το χρονοδιάγραμμα, τα ορόσημα και τους στόχους, καθώς και τις υποχρεώσεις του Φορέα Υλοποίησης.

Οι αποφάσεις ένταξης δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα του Ταμείου και στο πρόγραμμα «ΔΙΑΥΓΕΙΑ».

Χρηματοδότηση μέσω του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων
Σύμφωνα με το άρθρο 25, η Απόφαση Ένταξης στο Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο αποτελεί αυτοδίκαιη πρόταση εγγραφής στο συγχρηματοδοτούμενο σκέλος του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΑΠΔΕ).

Η χρηματοδότηση των έργων πραγματοποιείται μέσω του συστήματος δημοσίων επενδύσεων, με τη συμμετοχή της Διεύθυνσης Δημοσίων Επενδύσεων του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

Οι πληρωμές πραγματοποιούνται μέσω λογαριασμών στην Τράπεζα της Ελλάδος, ενώ η οικονομική διαχείριση υποστηρίζεται από το πληροφοριακό σύστημα e-ΠΔΕ.

Υποχρεώσεις των Φορέων Υλοποίησης
Το άρθρο 8 καθορίζει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τους φορείς που αναλαμβάνουν την υλοποίηση χρηματοδοτούμενων μέτρων και επενδύσεων.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

Η σύνταξη και υποβολή Τεχνικού Δελτίου Έργου.
Η επίτευξη των εγκεκριμένων οροσήμων και στόχων.
Η τήρηση της εθνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τις δημόσιες συμβάσεις.
Η πρόληψη της απάτης, της διαφθοράς, της σύγκρουσης συμφερόντων και της διπλής χρηματοδότησης.
Η καταχώριση των απαραίτητων στοιχείων στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα του Ταμείου.
Η τήρηση ψηφιακού και φυσικού αρχείου.
Η συνεργασία με τις εθνικές και ευρωπαϊκές ελεγκτικές αρχές.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η υποχρέωση τριμηνιαίας ενημέρωσης του ΟΠΣ/ΚΚΤ για την πρόοδο υλοποίησης του φυσικού αντικειμένου κάθε μέτρου ή επένδυσης.

Παράλληλα, οι Φορείς Υλοποίησης υποχρεούνται να διατηρούν τα σχετικά αρχεία τουλάχιστον έως τις 31 Δεκεμβρίου 2037, εκτός εάν άλλες διατάξεις ή εκκρεμείς διαδικασίες επιβάλλουν μεγαλύτερη περίοδο διατήρησης.

Αυστηρό πλαίσιο ελέγχων και δημοσιονομικών διορθώσεων
Η απόφαση θεσπίζει διαδικασίες ελέγχου για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στους ελέγχους συμμετέχουν, ανάλογα με τις αρμοδιότητές τους, η Συντονιστική Αρχή, η Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ), ανεξάρτητοι ελεγκτές και αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα.

Η επίτευξη των οροσήμων και στόχων που συνδέονται με αιτήσεις πληρωμής επιβεβαιώνεται, κατά τα προβλεπόμενα στην απόφαση, από ανεξάρτητους ελεγκτές.

Σε περιπτώσεις παρατυπιών προβλέπονται διορθωτικά μέτρα, δημοσιονομικές διορθώσεις και ανακτήσεις ποσών.

Επιπλέον, εφόσον ένα έργο παρουσιάζει σημαντικές καθυστερήσεις ή αποκλίσεις από τους όρους ένταξης και δεν λαμβάνονται τα απαιτούμενα διορθωτικά μέτρα, μπορεί να ανακληθεί η Απόφαση Ένταξης.

Δημόσιες συμβάσεις και αποφυγή διπλής χρηματοδότησης
Το άρθρο 23 προβλέπει διαδικασίες ελέγχου των δημοσίων συμβάσεων, με βάση την εκτίμηση κινδύνου και τη σύνδεσή τους με την επίτευξη των οροσήμων και στόχων.

Οι έλεγχοι μπορούν να αφορούν τη νομιμότητα των διακηρύξεων, τις διαδικασίες ανάθεσης, την εκτέλεση και τις τροποποιήσεις συμβάσεων.

Για τις συμβάσεις που υπόκεινται στον προβλεπόμενο έλεγχο, η θετική γνώμη της Συντονιστικής Αρχής αποτελεί όρο χρηματοδότησης.

Παράλληλα, απαγορεύεται η διπλή χρηματοδότηση της ίδιας δαπάνης από διαφορετικά χρηματοδοτικά μέσα.

Η πρόβλεψη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για φορείς της Αυτοδιοίκησης που υλοποιούν παράλληλα έργα μέσω ΕΣΠΑ, εθνικών προγραμμάτων ή άλλων ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.

Επιλέξιμες δαπάνες και κρίσιμες προθεσμίες
Τα άρθρα 28 και 29 καθορίζουν τους γενικούς κανόνες επιλεξιμότητας.

Προβλέπεται ότι μέτρα και επενδύσεις των οποίων η υλοποίηση έχει ξεκινήσει από τις 30 Ιουνίου 2024 και μετά μπορούν να είναι επιλέξιμα, υπό την προϋπόθεση ότι περιλαμβάνονται στο Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο και συμμορφώνονται με τον Κανονισμό του Ταμείου.

Οι δαπάνες πρέπει να είναι αναγκαίες για την υλοποίηση της παρέμβασης, να περιλαμβάνονται στον εγκεκριμένο προϋπολογισμό και να τεκμηριώνονται λογιστικά.

Δεν θεωρούνται επιλέξιμα τα επαναλαμβανόμενα κόστη προετοιμασίας ή εφαρμογής των μέτρων και επενδύσεων, όπως ενδεικτικά το μισθολογικό κόστος.

Ο ΦΠΑ μπορεί να καλύπτεται από εθνικούς πόρους και περιλαμβάνεται στην Απόφαση Ένταξης.

Ως προς τα χρονικά όρια προβλέπεται ότι:

Η υλοποίηση των μέτρων και επενδύσεων δεν μπορεί να υπερβαίνει την 31η Ιουλίου 2032.
Οι πληρωμές προς τους τελικούς αποδέκτες πραγματοποιούνται έως την 31η Δεκεμβρίου 2033.
Η γενική υποχρέωση διατήρησης αρχείων εκτείνεται τουλάχιστον έως την 31η Δεκεμβρίου 2037.
Τι σημαίνει η απόφαση για την Αυτοδιοίκηση
Η θέσπιση του Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου αποτελεί σημαντικό διοικητικό βήμα για την εφαρμογή του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου στην Ελλάδα.

Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται κυρίως στις δυνατότητες αξιοποίησης πόρων για παρεμβάσεις που συνδυάζουν την κλιματική πολιτική με την κοινωνική προστασία.

Η ενεργειακή φτώχεια, το κόστος μετακίνησης και η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτές και καθαρές μεταφορές αποτελούν ζητήματα με έντονη τοπική διάσταση.

Ωστόσο, η ενεργοποίηση συγκεκριμένων χρηματοδοτήσεων για τους Δήμους θα εξαρτηθεί από την εξειδίκευση των μέτρων του εγκεκριμένου Κοινωνικού Κλιματικού Σχεδίου, τον καθορισμό των Φορέων Υλοποίησης και τις σχετικές αποφάσεις ένταξης.

Myota