Πλημμύρες:Πώς πρέπει να προετοιμαστούν Δήμοι και Περιφέρειες

Με κατεπείγον έγγραφό της, με ημερομηνία 19 Αυγούστου 2026, η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας καθορίζει τον σχεδιασμό και τις δράσεις που πρέπει να υλοποιήσουν οι εμπλεκόμενοι φορείς για την πρόληψη, την ετοιμότητα και την αντιμετώπιση κινδύνων από πλημμυρικά φαινόμενα.

Κεντρικό μήνυμα του εγγράφου είναι ότι οι απαιτούμενες ενέργειες πρέπει να ξεκινήσουν «χωρίς την παραμικρή καθυστέρηση ή κωλυσιεργία», καθώς, όπως επισημαίνεται, η έγκαιρη προετοιμασία και η πρόληψη μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικές και σωτήριες κατά την εκδήλωση πλημμυρών.

Σε ισχύ ο «ΔΑΡΔΑΝΟΣ 2»

Για τη χειμερινή περίοδο 2026-2027 εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ η 2η έκδοση του Γενικού Σχεδίου Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών και Άμεσης/Βραχείας Διαχείρισης των Συνεπειών από πλημμυρικά φαινόμενα, με την κωδική ονομασία «ΔΑΡΔΑΝΟΣ 2».

Παράλληλα, εξακολουθούν να ισχύουν οι κατευθυντήριες οδηγίες για την οργανωμένη προληπτική απομάκρυνση πολιτών εξαιτίας πλημμυρών, ενώ πλέον έχουν δημοσιευθεί και οι Υπουργικές Αποφάσεις που ρυθμίζουν τα οργανωτικά, λειτουργικά και τεχνικά ζητήματα των Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π. και Π.Ε.Σ.Ο.Π.Π.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν επίσης οι χάρτες κινδύνου και επικινδυνότητας πλημμύρας του δεύτερου κύκλου εφαρμογής της Οδηγίας 2007/60/ΕΚ, οι οποίοι αποτελούν εργαλείο για τον σχεδιασμό των αρμόδιων αρχών.

Τι πρέπει να κάνουν άμεσα οι Δήμοι

Η εγκύκλιος θέτει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τους Δήμους. Μεταξύ άλλων, ζητείται να προχωρήσουν άμεσα:

• στον έλεγχο και τη συντήρηση των δικτύων ομβρίων υδάτων των οδών αρμοδιότητάς τους,
• στον έλεγχο και τη συντήρηση των αντιπλημμυρικών έργων αρμοδιότητάς τους,
• στον προγραμματισμό και την εκτέλεση νέων έργων αντιπλημμυρικής προστασίας, όπου απαιτείται.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον καθαρισμό και τη συντήρηση των εσχαρών και των φρεατίων υδροσυλλογής, των αγωγών και των λοιπών στοιχείων του δικτύου ομβρίων.

Η ΓΓΠΠ επισημαίνει μάλιστα ότι η συντήρηση αυτή δεν αποτελεί μία εφάπαξ εργασία πριν από τον χειμώνα, αλλά πρέπει να επαναλαμβάνεται και μετά από κάθε σημαντικό επεισόδιο βροχής ή καταιγίδας, ιδιαίτερα στις αστικές περιοχές.

Επικαιροποίηση των σχεδίων απομάκρυνσης πολιτών

Οι οργανικές μονάδες Πολιτικής Προστασίας των Δήμων καλούνται να συντάξουν ή να επικαιροποιήσουν, όπου αυτό δεν έχει ήδη γίνει, το Ειδικό Σχέδιο Οργανωμένης Προληπτικής Απομάκρυνσης Πολιτών εξαιτίας πλημμυρών.

Τα ειδικά αυτά σχέδια εντάσσονται ως παραρτήματα στα δημοτικά σχέδια «ΔΑΡΔΑΝΟΣ 2» και πρέπει να κοινοποιούνται στους εμπλεκόμενους φορείς, όπως η Ελληνική Αστυνομία και το Πυροσβεστικό Σώμα, καθώς και στην αρμόδια Διεύθυνση Πολιτικής Προστασίας της Περιφέρειας.

Παράλληλα, οι Δήμοι πρέπει να επανελέγξουν και να επικαιροποιήσουν:

• τα στοιχεία επικοινωνίας όλων των εμπλεκόμενων υπηρεσιών και φορέων,
• τα Μητρώα Εργοληπτών που μπορούν να συνδράμουν σε έκτακτες ανάγκες,
• τα διαθέσιμα μηχανήματα έργου και τους χειριστές τους.

Το μητρώο μηχανημάτων έργου προβλέπεται να επικαιροποιείται κάθε μήνα και να κοινοποιείται στο Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων και Διαχείρισης Κρίσεων.

Χώροι καταφυγής και ασφαλή κτίρια

Ένα από τα σημαντικά σημεία του σχεδιασμού αφορά τον εκ των προτέρων προσδιορισμό χώρων στους οποίους μπορούν να κατευθυνθούν οι πολίτες σε περίπτωση πλημμύρας.

Οι Δήμοι καλούνται να διαθέτουν επικαιροποιημένο κατάλογο με χώρους προσωρινής καταφυγής εκτός των ζωνών υψηλής επικινδυνότητας πλημμύρας, στους οποίους θα πρέπει να υπάρχει εύκολη πρόσβαση τόσο για τους πολίτες όσο και για τα οχήματα της ΕΛ.ΑΣ., του Πυροσβεστικού Σώματος και του ΕΚΑΒ.

Για περιοχές που βρίσκονται μέσα σε ζώνες υψηλού πλημμυρικού κινδύνου, πρέπει επιπλέον να προσδιοριστούν κατάλληλα κτίρια για ασφαλή επιτόπου καταφυγή.

Ως τέτοια μπορεί να χρησιμοποιηθούν, μεταξύ άλλων, δημόσια ή δημοτικά πολυώροφα κτίρια με φέροντα οργανισμό από οπλισμένο σκυρόδεμα ή χάλυβα, ώστε οι πολίτες να μπορούν να μετακινηθούν σε υψηλότερους ορόφους σε περίπτωση ανόδου των υδάτων, καθώς και προσβάσιμα κτίρια σε φυσικά υψώματα.

ΤΕΣΟΠΠ έως το πρώτο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου

Ιδιαίτερα στενό είναι το χρονοδιάγραμμα που τίθεται στους Δήμους.

Οι συνεδριάσεις των Τοπικών Επιχειρησιακών Συντονιστικών Οργάνων Πολιτικής Προστασίας – ΤΕΣΟΠΠ πρέπει να προγραμματιστούν το συντομότερο δυνατό και σε κάθε περίπτωση όχι αργότερα από το πρώτο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου 2026.

Στις συνεδριάσεις πρέπει να εξεταστούν, μεταξύ άλλων:

• η επιχειρησιακή ετοιμότητα των δημοτικών υπηρεσιών,
• η κατάσταση και η συντήρηση εξοπλισμού και μηχανημάτων,
• ο καταμερισμός αρμοδιοτήτων,
• η διασφάλιση της επικοινωνίας μεταξύ των υπηρεσιών,
• οι διαθέσιμοι πόροι της ΕΛ.ΑΣ., του Πυροσβεστικού Σώματος και των άλλων εμπλεκόμενων φορέων,
• η κατάσταση των δικτύων ομβρίων και των αντιπλημμυρικών έργων,
• η συντήρηση και αποκατάσταση του οδικού και ιδιαίτερα του αγροτικού δικτύου,
• τα μέτρα που θα λαμβάνονται όταν η ΕΜΥ προβλέπει έντονα καιρικά φαινόμενα,
• η οργανωμένη προληπτική απομάκρυνση των πολιτών,
• η συμμετοχή και αξιοποίηση των Εθελοντικών Οργανώσεων Πολιτικής Προστασίας,
• η ενημέρωση των πολιτών και οι δράσεις αυτοπροστασίας.

Στα ΤΕΣΟΠΠ προβλέπεται να καλούνται και εκπρόσωποι των ΔΕΥΑ, ώστε να ενημερώνουν για τον καθαρισμό των φρεατίων υδροσυλλογής και την προστασία των υποδομών ύδρευσης, καθώς και εκπρόσωποι των Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων όπου υπάρχουν.

Υποχρεώσεις και για τις Περιφέρειες

Αντίστοιχο πλέγμα ενεργειών προβλέπεται για τις Περιφέρειες, οι οποίες καλούνται να προχωρήσουν σε:

• προληπτικό καθαρισμό των κοιτών των υδατορεμάτων,
• έλεγχο και συντήρηση αντιπλημμυρικών έργων,
• έλεγχο του δικτύου ομβρίων στο οδικό δίκτυο αρμοδιότητάς τους,
• επιτάχυνση των ήδη εκτελούμενων αντιπλημμυρικών έργων,
• προγραμματισμό νέων έργων όπου είναι αναγκαίο.

Ιδιαίτερη προσοχή ζητείται στις λεκάνες απορροής όπου η φυσική βλάστηση έχει καταστραφεί τα τελευταία χρόνια από δασικές πυρκαγιές, καθώς στις περιοχές αυτές ο πλημμυρικός κίνδυνος εμφανίζεται αυξημένος.

Οι Περιφέρειες πρέπει επίσης να συγκαλέσουν τα ΠΕΣΟΠΠ έως το πρώτο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου, προκειμένου να εξεταστούν ζητήματα ετοιμότητας, συνεργασίας των υπηρεσιών, αντιπλημμυρικών έργων, καθαρισμού υδατορεμάτων, μέτρων πρόληψης και οργανωμένης απομάκρυνσης.

Χαρτογράφηση των επικίνδυνων σημείων έως τα μέσα Σεπτεμβρίου

Μία ακόμη συγκεκριμένη υποχρέωση τίθεται στις Τεχνικές Υπηρεσίες Δήμων και Περιφερειών.

Εντός του πρώτου δεκαπενθημέρου του Σεπτεμβρίου πρέπει να καταρτιστεί κατάλογος, συνοδευόμενος από χαρτογραφική αποτύπωση, των σημείων που παρουσιάζουν αυξημένη επικινδυνότητα για πλημμυρικά φαινόμενα.

Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί:

• στα σημεία όπου το οδικό δίκτυο διασταυρώνεται με υδατορέματα,
• στους ανισόπεδους κόμβους,
• στις διαβάσεις και γενικότερα σε σημεία όπου μπορεί να απαιτηθεί περιορισμός ή διακοπή της κυκλοφορίας.

Οι κατάλογοι αυτοί πρέπει να κοινοποιούνται στις αρμόδιες υπηρεσίες της ΕΛ.ΑΣ., προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη στον σχεδιασμό προσωρινής σήμανσης, εκτροπών και διακοπών κυκλοφορίας όταν αναμένονται έντονα καιρικά φαινόμενα.

Ιδιαίτερη προσοχή στις «ιρλανδικές διαβάσεις»

Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στις λεγόμενες ιρλανδικές διαβάσεις, δηλαδή στα σημεία όπου ο δρόμος διασταυρώνεται με υδατόρεμα χωρίς γέφυρα.

Οι τεχνικές υπηρεσίες καλούνται να καταγράψουν όλες τις αντίστοιχες διαβάσεις που βρίσκονται στο οδικό δίκτυο αρμοδιότητάς τους και να τοποθετήσουν κατάλληλη προειδοποιητική σήμανση, όπου αυτή δεν υπάρχει.

Προβλέπεται ακόμη η τοποθέτηση συμπληρωματικών πινακίδων με σαφή προειδοποίηση προς τους οδηγούς να μην επιχειρούν διέλευση κατά τη διάρκεια πλημμύρας λόγω κινδύνου παράσυρσης.

Αυξημένος κίνδυνος στις καμένες εκτάσεις

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει η Πολιτική Προστασία στις δασικές περιοχές που έχουν πληγεί από πυρκαγιές.

Στις λεκάνες απορροής όπου έχει καταστραφεί η φυσική βλάστηση ζητείται κατά προτεραιότητα:

• έλεγχος και συντήρηση όλων των αντιπλημμυρικών έργων,
• κατασκευή αντιδιαβρωτικών έργων, όπως κορμοδέματα, κορμοφράγματα και κλαδοπλέγματα,
• καθαρισμός υδατορεμάτων,
• επιτάχυνση υφιστάμενων έργων,
• σχεδιασμός και κατασκευή νέων έργων όπου απαιτείται.

Η επισήμανση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η απώλεια φυτοκάλυψης μεταβάλλει δραστικά τη συμπεριφορά της λεκάνης απορροής και μπορεί να ενισχύσει την επιφανειακή απορροή και τον κίνδυνο πλημμυρών.

Υποχρεωτικά άσκηση μέσα στον Σεπτέμβριο

Δήμοι και Περιφέρειες καλούνται ακόμη να προγραμματίσουν εντός του Σεπτεμβρίου 2026 τον σχεδιασμό και τη διεξαγωγή άσκησης Πολιτικής Προστασίας για την αντιμετώπιση πλημμυρικών φαινομένων.

Η άσκηση πρέπει να περιλαμβάνει και το σενάριο της οργανωμένης προληπτικής απομάκρυνσης πολιτών, ώστε οι διαδικασίες να έχουν δοκιμαστεί επιχειρησιακά πριν υπάρξει πραγματικό συμβάν.

ΕΜΥ και 112

Το έγγραφο διευκρινίζει ότι θεσμικά ο επίσημος φορέας πρόγνωσης έντονων καιρικών φαινομένων είναι η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία.

Οι αρμόδιες υπηρεσίες των φορέων Πολιτικής Προστασίας οφείλουν να ενημερώνονται καθημερινά για τις επίσημες προγνώσεις της ΕΜΥ.

Παράλληλα, όταν η ένταση και η εξέλιξη ενός φαινομένου σε τοπικό επίπεδο ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο περιουσίες ή ανθρώπινες ζωές, οι Δήμαρχοι οφείλουν να ενημερώνουν άμεσα το ΕΣΚΕΔΙΚ, ώστε να μπορεί να αποσταλεί προειδοποιητικό μήνυμα έκτακτης ανάγκης μέσω του 112.

Στο νέο πλαίσιο λειτουργεί επίσης Υποεπιτροπή Εκτίμησης Πλημμυρικού Κινδύνου, η οποία συστάθηκε τον Μάρτιο του 2026 στο πλαίσιο της Επιτροπής Εκτίμησης Κινδύνου και έχει, μεταξύ άλλων, αρμοδιότητα επιστημονικής αποτίμησης του πλημμυρικού κινδύνου, εκτίμησης των πιθανών συνεπειών και παροχής επιστημονικής καθοδήγησης κατά την εξέλιξη ενός φαινομένου.

Οι κρίσιμες ημερομηνίες

Με βάση τις οδηγίες της ΓΓΠΠ, ο Σεπτέμβριος του 2026 αποτελεί ουσιαστικά τον μήνα επιχειρησιακής προετοιμασίας των ΟΤΑ:

Έως το πρώτο δεκαήμερο Σεπτεμβρίου: σύγκληση ΤΕΣΟΠΠ και ΠΕΣΟΠΠ.

Έως το πρώτο δεκαπενθήμερο Σεπτεμβρίου: χαρτογράφηση των σημείων αυξημένης πλημμυρικής επικινδυνότητας από τις Τεχνικές Υπηρεσίες Δήμων και Περιφερειών.

Έως τις 20 Σεπτεμβρίου: ειδική ενημέρωση από τις Περιφέρειες προς τον Γενικό Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας και το ΕΣΚΕΔΙΚ για συγκεκριμένες διαπεριφερειακές περιπτώσεις οργανωμένης απομάκρυνσης πολιτών.

Εντός Σεπτεμβρίου: σχεδιασμός και διεξαγωγή άσκησης Πολιτικής Προστασίας για πλημμύρες, με πρόβλεψη και για οργανωμένη προληπτική απομάκρυνση πολιτών.

Το έγγραφο της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας καθιστά σαφές ότι η αντιπλημμυρική προετοιμασία δεν περιορίζεται πλέον στον καθαρισμό φρεατίων. Απαιτεί επικαιροποιημένα επιχειρησιακά σχέδια, χαρτογράφηση κινδύνων, καθορισμένους χώρους καταφυγής, διαθέσιμα μηχανήματα και προσωπικό, ενεργοποίηση των συντονιστικών οργάνων και πραγματικές ασκήσεις ετοιμότητας.

Το ζητούμενο για Δήμους και Περιφέρειες είναι όλες αυτές οι διαδικασίες να έχουν ολοκληρωθεί πριν από την εκδήλωση των πρώτων σοβαρών φαινομένων και όχι να ενεργοποιούνται όταν η πλημμύρα βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.

Δείτε εδώ την Εγκύκλιο