Αδέσποτα ζώα: Ποιες είναι οι υποχρεώσεις των Δήμων σύμφωνα με τον Ν. 4830/2021

Όταν μιλάμε για τα αδέσποτα ζώα, συχνά δημιουργείται η εντύπωση ότι η φροντίδα τους εξαρτάται από τη διάθεση της εκάστοτε Δημοτικής αρχής, από τους εθελοντές ή από το αν υπάρχουν χρήματα.

Όμως η νομοθεσία είναι απολύτως  συγκεκριμένη.

Η φροντίδα, η περισυλλογή και η διαχείριση των αδέσποτων ζώων συντροφιάς αποτελούν αποκλειστικά αρμοδιότητα και υποχρέωση των Δήμων.

Δεν πρόκειται για προσωπική άποψη. Δεν πρόκειται για απαίτηση των φιλόζωων. Προκύπτει από τον Ν. 4830/2021, το νομοθετικό πλαίσιο για την ευζωία των ζώων συντροφιάς, και ειδικότερα από το άρθρο 10, «Αρμοδιότητες και υποχρεώσεις των δήμων».

Ποιος είναι υπεύθυνος για τα αδέσποτα;

Ο νόμος είναι σαφής:

Οι Δήμοι είναι οι αρμόδιες αρχές για τη φροντίδα, την περισυλλογή και τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων συντροφιάς που βρίσκονται μέσα στα διοικητικά τους όρια.

Αυτό με απλά λόγια  σημαίνει ότι η διαχείριση ενός αδέσποτου δεν αποτελεί  ευθύνη ενός εθελοντή, ενός φιλόζωου πολίτη ή μιας φιλοζωικής ομάδας.

Η βασική θεσμική ευθύνη ανήκει αποκλειστικά και μόνο στον Δήμο.

Οι εθελοντές μπορούν να βοηθούν και να συνεργάζονται με τον Δήμο. Δεν μπορούν όμως να υποκαθιστούν επ’ αόριστον τον αρμόδιο φορέα.

Ο Δήμος οφείλει να έχει οργανωμένο πρόγραμμα

Σύμφωνα με το άρθρο 10 του Ν. 4830/2021, οι Δήμοι υποχρεούνται να διαθέτουν ολοκληρωμένο επιχειρησιακό πρόγραμμα διαχείρισης των αδέσποτων ζώων.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:

την περισυλλογή των αδέσποτων,

την κτηνιατρική περίθαλψη,

την ηλεκτρονική σήμανση και καταγραφή,

τις στειρώσεις,

την εύρεση αναδόχων,

την υιοθεσία,

τη φιλοξενία και τη διαχείριση των ζώων,

καθώς και τις λοιπές δράσεις που προβλέπει ο νόμος.

Επομένως, η διαχείριση των αδέσποτων δεν μπορεί να γίνεται μόνο περιστασιακά ή όταν προκύπτει κάποιο πρόβλημα.

Ο Δήμος οφείλει να έχει σχεδιασμό, πρόγραμμα και οργανωμένη δράση.

Περισυλλογή αδέσποτων

Η περισυλλογή αποτελεί βασική αρμοδιότητα του Δήμου.

Όταν ένα αδέσποτο χρειάζεται διαχείριση, ο Δήμος οφείλει να μεριμνήσει για την περισυλλογή του με τον προβλεπόμενο τρόπο και για την περαιτέρω διαχείρισή του.

Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ζώο τραυματισμένο, άρρωστο, σε κίνδυνο ή για περιστατικό που απαιτεί άμεση παρέμβαση, η αντιμετώπιση δεν μπορεί να αφήνεται αποκλειστικά στην πρωτοβουλία των πολιτών.

Κτηνιατρική περίθαλψη, στείρωση και ηλεκτρονική σήμανση

Η υποχρέωση του Δήμου δεν τελειώνει με την περισυλλογή.

Το ζώο πρέπει να αντιμετωπίζεται σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες και, ανάλογα με την περίπτωση, να λάβει:

κτηνιατρική εξέταση, περίθαλψη, αποπαρασίτωση, εμβολιασμό, στείρωση, ηλεκτρονική σήμανση και καταγραφή στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς.

Εάν ένα ζώο είναι τραυματισμένο ή πάσχει από ιάσιμο νόσημα, πρέπει να λάβει την κατάλληλη θεραπεία.

Άρα, όταν ένας πολίτης ενημερώνει τον Δήμο για ένα τραυματισμένο ή άρρωστο αδέσποτο, δεν ζητά μια «εξυπηρέτηση».

Ζητά την εφαρμογή της προβλεπόμενης διαδικασίας.

Καταφύγιο:Τι λέει ο νόμος

Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία.

Το άρθρο 10 του Ν. 4830/2021 προβλέπει ότι ο Δήμος πρέπει να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για τη φιλοξενία, την προσωρινή διαμονή, την περίθαλψη και γενικότερα τη φροντίδα των αδέσποτων ζώων.

Η νομοθεσία προβλέπει τη δυνατότητα ο Δήμος να εξασφαλίζει αυτές τις ανάγκες με διάφορους τρόπους, μεταξύ άλλων μέσω δημοτικού ή διαδημοτικού καταφυγίου ή μέσω νόμιμης συνεργασίας με κατάλληλους φορείς και χώρους φιλοξενίας.

Επομένως, το επιχείρημα:

«Ο Δήμος δεν έχει καταφύγιο, άρα δεν μπορεί να κάνει κάτι» δεν αποτελεί απάντηση στις υποχρεώσεις που θέτει ο νόμος.

Το πραγματικό ερώτημα είναι:

Έχει ο Δήμος εξασφαλίσει την απαραίτητη, νόμιμη και κατάλληλη λύση για τη φιλοξενία και φροντίδα των ζώων που χρειάζονται προσωρινή διαμονή;

Ο νόμος δίνει περισσότερες δυνατότητες στον Δήμο. Μπορεί να οργανώσει δική του δομή, να συνεργαστεί με άλλους Δήμους ή να αξιοποιήσει νόμιμες δομές και συνεργασίες που προβλέπονται από το θεσμικό πλαίσιο.

Η σημαντική εξαίρεση

Ο νόμος προβλέπει ειδική εξαίρεση για Δήμους με πληθυσμό κάτω των 3.000 κατοίκων ως προς την υποχρέωση δημιουργίας και λειτουργίας καταφυγίου.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένας μικρός Δήμος απαλλάσσεται από την ευθύνη για τα αδέσποτα.

Η υποχρέωση φροντίδας, περίθαλψης και διαχείρισης των ζώων εξακολουθεί να υπάρχει. Ο Δήμος πρέπει να εξασφαλίζει την απαραίτητη λύση για τα ζώα που βρίσκονται στην αρμοδιότητά του.

Τι γίνεται όταν περισυλλέγεται ένα αδέσποτο;

Η περισυλλογή είναι μόνο η αρχή της διαδικασίας.

Το ζώο πρέπει να ελεγχθεί για ηλεκτρονική σήμανση και να ακολουθηθεί η προβλεπόμενη κτηνιατρική διαδικασία.

Όπου απαιτείται, πραγματοποιούνται οι απαραίτητες κτηνιατρικές πράξεις, η στείρωση, η ηλεκτρονική σήμανση και η καταγραφή.

Στη συνέχεια, ο νόμος δίνει προτεραιότητα στην αναδοχή και την υιοθεσία.

Όταν ένα ζώο δεν μπορεί να παραμείνει προσωρινά στο περιβάλλον του, πρέπει να υπάρχει νόμιμη λύση φιλοξενίας.

Η επανένταξη στο οικείο περιβάλλον δεν αποτελεί την αυτόματη λύση για κάθε περιστατικό. Προβλέπεται από τον νόμο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Η επανένταξη δεν σημαίνει ότι ο Δήμος παύει να έχει ευθύνη

Ένα σημαντικό σημείο που συχνά παραβλέπεται είναι τι συμβαίνει μετά την επανένταξη.

Η επανένταξη ενός ζώου στον δρόμο δεν σημαίνει ότι ο Δήμος παύει να έχει οποιαδήποτε σχέση με αυτό.

Το άρθρο 10 προβλέπει την ευθύνη των Δήμων για τη φροντίδα των επανεντασσόμενων αδέσποτων και προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία σημείων παροχής τροφής και νερού.

Παράλληλα, προβλέπεται ενεργητική διαχείριση των καταγεγραμμένων αδέσποτων που ζουν εκτός καταφυγίων, με δράσεις που προβλέπει ο νόμος.

Άρα, το «το αφήσαμε πάλι στον δρόμο» δεν σημαίνει ότι τελείωσε η υποχρέωση του Δήμου.

Τι γίνεται με τα επιθετικά ή επικίνδυνα ζώα;

Η νομοθεσία προβλέπει ειδική διαχείριση για περιπτώσεις στις οποίες υπάρχουν ζητήματα ασφάλειας ή δημιουργούνται επιθετικές αγέλες.

Ο Δήμος οφείλει να αντιμετωπίζει τα περιστατικά στο πλαίσιο της προβλεπόμενης διαδικασίας και να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα τόσο για την προστασία των ανθρώπων όσο και για την ευζωία των ζώων.

Επομένως, ούτε ένα σοβαρό περιστατικό μπορεί να αντιμετωπίζεται με την απλή λογική «δεν είναι δικό μας θέμα».

Οι εθελοντές δεν αντικαθιστούν τον Δήμο

Οι εθελοντές και οι φιλοζωικές οργανώσεις προσφέρουν καθημερινά πολύτιμο έργο.

Φιλοξενούν ζώα, πληρώνουν κτηνιάτρους, αναζητούν υιοθεσίες, προσφέρουν τροφή και πολλές φορές καλύπτουν κενά που υπάρχουν στην πράξη.

Η προσφορά τους είναι ανεκτίμητη.

Όμως υπάρχει μια πολύ σημαντική διαφορά:

η εθελοντική προσφορά δεν μετατρέπει την υποχρέωση του Δήμου σε υποχρέωση του εθελοντή.

Ο νόμος προβλέπει τη συνεργασία των Δήμων με φιλοζωικά σωματεία και οργανώσεις. Η συνεργασία αυτή είναι ένας τρόπος με τον οποίο μπορεί να οργανωθεί αποτελεσματικότερα η διαχείριση των αδέσποτων.

Δεν σημαίνει ότι ο Δήμος απαλλάσσεται από τη θεσμική του ευθύνη.

Με απλά λόγια:

Ο εθελοντής μπορεί να βοηθήσει το Δήμο. Δεν μπορεί να γίνει ο Δήμος.

Τι πρέπει λοιπόν να εξασφαλίζει ένας Δήμος;

Με βάση το νομοθετικό πλαίσιο, η διαχείριση των αδέσποτων πρέπει να περιλαμβάνει οργανωμένα:

Περισυλλογή
Κτηνιατρική περίθαλψη
Στειρώσεις
Ηλεκτρονική σήμανση και καταγραφή
Φιλοξενία
Καταφύγιο ή νόμιμη λύση φιλοξενίας
Αναδοχή
Υιοθεσία
Επανένταξη όπου επιτρέπεται
Παρακολούθηση και φροντίδα των επανεντασσόμενων ζώων
Παροχή τροφής και νερού όπου προβλέπεται.

Αυτά δεν είναι μια λίστα που δημιούργησε κάποιος πολίτης.

Είναι υποχρεώσεις και διαδικασίες που προκύπτουν από τον Ν. 4830/2021.

Το συμπέρασμα

Όταν λοιπόν ένας πολίτης ρωτά:

«Τι υποχρεούται να κάνει ο Δήμος για τα αδέσποτα;» η απάντηση δεν είναι θέμα προσωπικής άποψης.

Υπάρχει συγκεκριμένος νόμος.

Ο Ν. 4830/2021, και ειδικότερα το άρθρο 10, καθορίζει τις αρμοδιότητες και τις υποχρεώσεις των Δήμων για τα αδέσποτα ζώα συντροφιάς.

Ο Δήμος οφείλει να οργανώνει και να εφαρμόζει πρόγραμμα διαχείρισης, να μεριμνά για την περισυλλογή, την κτηνιατρική περίθαλψη, τις στειρώσεις, τη σήμανση και καταγραφή, τη φιλοξενία, την αναδοχή και την υιοθεσία, καθώς και για την επανένταξη και τη φροντίδα των ζώων όπου αυτή προβλέπεται.

Και όταν ένα ζώο χρειάζεται προσωρινή φιλοξενία, ο Δήμος οφείλει να έχει εξασφαλίσει νόμιμη και κατάλληλη λύση — είτε μέσω δικής του δομής είτε μέσω των δυνατοτήτων συνεργασίας που προβλέπει ο νόμος.

Γι’ αυτό, όταν ζητάμε από έναν Δήμο να εφαρμόσει τις παραπάνω διαδικασίες, δεν ζητάμε κάτι επειδή εμείς το θεωρούμε σωστό.

Ζητάμε να εφαρμοστεί η νομοθεσία.

Δεν είναι θέμα άποψης. Είναι θέμα νόμου.

Ν. 4830/2021 – ΦΕΚ Α΄ 169/18.09.2021
Άρθρο 10 – «Αρμοδιότητες και υποχρεώσεις των δήμων»