Νέο κληρονομικό πλαίσιο: Τι αλλάζει για συγγενείς και φροντιστές

Σημαντικές αλλαγές στα κληρονομικά δικαιώματα φέρνει το επερχόμενο νομοσχέδιο για το νέο κληρονομικό δίκαιο, δίνοντας –υπό προϋποθέσεις– τη δυνατότητα σε φροντιστές ηλικιωμένων να αποκτούν νόμιμα μερίδιο από την περιουσία τους, ακόμη και όταν δεν ανήκουν στο στενό συγγενικό τους περιβάλλον.

Όπως επισημαίνουν συμβολαιογράφοι στα «ΝΕΑ», μέχρι σήμερα δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις ηλικιωμένων ή ασθενών που επιθυμούσαν να συμπεριλάβουν στους κληρονόμους τους το πρόσωπο που τους φρόντιζε καθημερινά, συχνά καλύπτοντας και μέρος των εξόδων διαβίωσής τους. Από την άλλη πλευρά, οι φροντιστές προσδοκούσαν εύλογα μια ανταμοιβή για τη στήριξη που παρείχαν. Ωστόσο, μετά τον θάνατο, συγγενείς εμφανίζονταν διεκδικώντας το σύνολο της κληρονομιάς, οδηγώντας πολλές υποθέσεις σε μακροχρόνιες και ψυχοφθόρες δικαστικές διαμάχες.

Η Ομάδα Εργασίας που επεξεργάστηκε τη μεταρρύθμιση, υπό τον επίτιμο καθηγητή του ΕΚΠΑ και ακαδημαϊκό Απόστολο Γεωργιάδη, έλαβε υπόψη την ανάγκη εκσυγχρονισμού διατάξεων που παραμένουν ουσιαστικά αμετάβλητες εδώ και περίπου οκτώ δεκαετίες. Στο πλαίσιο αυτό, εντάχθηκε και ειδική πρόβλεψη για τα πρόσωπα που παρέχουν ουσιαστική φροντίδα στον κληρονομούμενο, με στόχο τη δημιουργία ασφαλιστικών δικλίδων τόσο για τον ίδιο όσο και για τον φροντιστή.

Η βασική διάταξη

Το «κλειδί» των αλλαγών βρίσκεται στη ρύθμιση με τίτλο:

«Κληροδοσία εκ του νόμου υπέρ του προσώπου που παρείχε φροντίδα στον κληρονομούμενο».

Σύμφωνα με αυτή:

• Θεσπίζεται νόμιμη κληροδοσία υπέρ προσώπου που ανέλαβε τη φροντίδα του κληρονομούμενου.
• Η φροντίδα πρέπει να ήταν ουσιώδης και χωρίς αντάλλαγμα ή άλλη νόμιμη υποχρέωση.
• Μπορεί να παρασχέθηκε προσωπικά ή μέσω τρίτου.
• Απαιτείται διάρκεια τουλάχιστον 6 μηνών μέσα στα τελευταία 3 έτη πριν από τον θάνατο.

Αντικείμενο της κληροδοσίας είναι χρηματικό ποσό, το οποίο καθορίζεται με βάση:

• το είδος της φροντίδας,
• τη διάρκεια,
• την έκταση των αναγκών που καλύφθηκαν.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει, αντί χρηματικού ποσού, την απόδοση συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου αντίστοιχης αξίας.

Τι ισχύει για τις διαθήκες σε δομές φροντίδας

Το νομοσχέδιο θέτει και αυστηρούς περιορισμούς ώστε να αποτρέπονται φαινόμενα εκμετάλλευσης.

Συγκεκριμένα, ιδιόγραφη διαθήκη που συντάσσεται από άτομο το οποίο νοσηλεύεται σε:

• νοσοκομεία,
• κλινικές,
• μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων,
• άλλα θεραπευτήρια,

κατά τη διάρκεια της περίθαλψης ή μέσα σε τρεις μήνες από τη διακοπή της, θεωρείται άκυρη κατά το μέρος που αφήνει περιουσία σε:

• το ίδιο το ίδρυμα,
• τη διοίκησή του,
• εργαζομένους του.

Η μόνη εξαίρεση ισχύει όταν τα πρόσωπα αυτά είναι ήδη νόμιμοι κληρονόμοι εξ αδιαθέτου διαδοχής.

Επιπλέον, διευκρινίζεται ότι διαδοχικές διακοπές νοσηλείας μικρότερες των τριών μηνών δεν θεωρούνται πραγματική διακοπή της περίθαλψης. Επομένως, διαθήκες που ευνοούν προσωπικό ιδρυμάτων σε τέτοιες περιπτώσεις παραμένουν άκυρες.